Λέξημα / Συνεντεύξεις / Ιάσων ΕυαγγέλουΑνώνυμος επισκέπτης
Συνεντεύξεις Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #572 | Αποστολή από ?????? |
   Πεμ 25 Ιαν 2007 
Ιάσων Ευαγγέλου
Ο Ιάσων Ευαγγέλου συζητά με τον Γιώργο Παπαδάκη για την πορεία της σύγχρονης ποίησης...


Μέσα από τη στήλη των συνεντεύξεων στο Λέξημα επιχειρήσαμε από την αρχή να μεταφέρουμε τις απόψεις γνωστών δημιουργών, ποιητών ή πεζογράφων, ανεξάρτητα αν αυτές είναι σύμφωνες ή όχι με τις προσωπικές μας απόψεις και μαζί με αυτούς να ψηλαφίσουμε  τις αρχές της δημιουργίας. Μέσα από αυτή τη διαδικασία εμείς οι ίδιοι μάθαμε κάτι πολύ σημαντικό: ότι υπάρχουν και απόψεις διαφορετικές από τις δικές μας που αξίζει να τις ακούμε και να τις διαβάζουμε προσεκτικά, ανεξάρτητα τι θα αποφασίσει στο τέλος ο καθ' ένας μας να κρατήσει.

         (Γ. Μ.)






              H πορεία της σύγχρονης ποίησης


Ο Γιώργος Πολ. Παπαδάκης πήρε μια συνέντευξη από το γνωστό και πολυγραφότατο λογοτέχνη Ιάσωνα Ευαγγέλου. Μια άποψή του, σχετικά με την πορεία της σύγχρονης Ποίησης καταχωρούμε αμέσως παρακάτω:


ΕΡΩΤΗΣΗ: Πέστε μας τη γνώμη σας για την πορεία της λογοτεχνίας μας και ειδικότερα για τη σύγχρονη ποίηση.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Στον χώρο της σύγχρονης ελληνικής πεζογραφίας και της θεατρογραφίας τα πράγματα είναι σχετικώς καλά. Εκεί όμως που το φαινόμενο είναι λυπηρό, είναι στον ποιητικό χώρο. Αν εξαιρέσουμε κάποια πεντάδα ή δεκάδα σωστών ποιητών, παρατηρούμε ένα ακατάσχετο πλήθος «ποιητών» που κυκλοφορεί ένα πλήθος από ποιητικές συλλογές (με πολύ λιγοστή καλή ποίηση). Ας προσέξουμε ιδιαίτερα αυτή την περίπτωση.
Η αφθονία των ποιητικών βιβλίων που κυκλοφορούν, είναι ένα φαινόμενο πολυσυζητημένο, αλλά πάντοτε θαυμαστό και επίκαιρο. Από την εποχή μάλιστα που η ποίηση απέβαλε το στυλιζαρισμένο ένδυμα της ομοιοκαταληξίας και του μέτρου και φόρεσε το «πεζό» της ρούχο, ο κάθε φιλόδοξος νεανίας, χωρίς να διαθέτει κάποιο ταλέντο ή κάποια βασική παιδεία (περί τα ποιητικά) άρχισε να στοιβάζει τα υλικά του ποιητικού λόγου, συχνά κακής ποιότητας και χωρίς αρχιτεκτονικό σχέδιο για να υψώσει νέους ποιητικούς Παρθενώνες και να μας θαμπώσει. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.
«Αρχή σοφίας, ονομάτων επίσκεψις», είπε ο Αντισθένης. Γι αυτό πριν ξεκινήσουμε μια συζήτηση, ας συμφωνήσουμε όλοι πως καταλαβαίνουμε τις λέξεις (και τις Φράσεις) και το περιεχόμενο που βλέπουμε πως έχουν, σχετικά με το θέμα που θα πραγματευτούμε. Στην αρχαιοελληνική μα και στη νεοελληνική Γραμματεία συναντήσαμε άμεσα ή έμμεσα τους όρους «ποίηση», «ποιητής», «ποιητική» και ήρθαμε σ' επαφή με αυτή την πρώτη (αξιολογική) τέχνη του Λόγου. Σκεφτήκαμε πολύ πάνω σ' αυτή την ξεχωριστή πνευματική λειτουργία, που προσφέρει την λεπτή αισθητική συγκίνηση στον δέκτη για την βαθύτατη τέρψη που μας χάρισε, για τους ορίζοντες που άνοιξε στην εσωτερικότητα μας και για τα ανθρωπιστικά μηνύματα που μας έφερε με τον δικό της πολυσήμαντο τρόπο και απ' τον δικό της δρόμο.
Έτσι, έχουμε αποκρυσταλλώσει τη γνώμη μας - αντικειμενικά - για την ποίηση και τους ποιητές. Κάπως μεταφορικά, θα μπορούσαμε να πούμε πως έχουμε συμφωνήσει όλοι από τα πριν, πως ο ποιητής πρέπει να 'ναι ένας κηπουρός εργατικός. Πολύ εργατικός. Να ξεδιαλέγει και να παίρνει τα ανακατεμένα λουλούδια απ' το πιο διαλεχτό του όνειρο και να τα φυτεύει χωριστά και με σύστημα σε σχήματα κι εκφράσεις του Ωραίου. Σήμερα όμως έρχονται μερικοί και μας λένε πως ποιητής είναι μονάχα αυτός που ονειρεύεται τεμπέλικα, και πως ποίηση είναι το ακατέργαστο υλικό του κάθε παρανοϊκού ονείρου! Πώς λοιπόν να συνεννοηθούμε μαζί τους, αν δεν αλλάξουμε απ' την αρχή τους ορισμούς και τις συμφωνίες; Πώς να μη βλέπουμε τα ποιητικά τους «αριστουργήματα» σαν «αρρωστουργήματα», αφού ο λόγος τους αντί να είναι μια βολή είναι μια αποβολή της σκέψης. Και μάλιστα της σκέψης εκείνης που πρέπει να έχει όλο τον κραδασμό της συναισθηματικής φόρτισης. Η δημιουργία τους αντί να είναι ένα έργο τέχνης για το λαό ( δημιουργία = δήμος + έργο ) είναι ένας μονόλογος ακατανόητος απ' το λαό. Το βιβλίο τους είναι ένα κείμενο με ιερογλυφικά. Μα εμείς είδαμε και πάθαμε να αποκρυπτογραφήσουμε τα ιερογλυφικά και τώρα είναι τόση ανάγκη να ιερογλυφούμε τ' αποκρυπτογραφημένα;
Ο Τολστόι το 1896 στο «Ημερολόγιο» του γράφει: Δεν μπορούμε να πούμε για ένα
έργο τέχνης: «δεν το καταλάβατε ακόμα;». Αν δεν το καταλαβαίνω σημαίνει ότι το έργο τέχνης δεν είναι καλό και δεν αφομοιώνεται, γιατί σκοπός του είναι να κάνει τα ακατανόητα νοητά. Το να υποστηρίζουμε πως ένα έργο τέχνης είναι καλό αλλά δεν καταλαβαίνεται, είναι το ίδιο σα να λέμε ότι ένα φαγητό είναι πολύ καλό, αλλά δεν τρώγεται. Ακόμα, ονομάζω άσχημη και κακή την τέχνη εκείνη που είναι προσιτή μόνο σε κάποιους εκλεκτούς.
Οι ποιητές του «ηθελημένου» ερμητισμού, που μας βάζουν να λύσουμε αινίγματα Σημαντικής και Συμβολισμού (που και οι ίδιοι πολύ συχνά δεν ξέρουν να λύσουν) δεν κινούν το ενδιαφέρον του κοινού και είναι υπεύθυνοι για την αποδυνάμωση του ποιητικού λόγου, που κυκλοφορεί σ' ένα πλήθος βιβλίων, αλλά και της αντιπάθειας του φιλότεχνου κοινού προς τη σύγχρονη ποίηση.
Βέβαια, όπως για κάθε τέχνη, έτσι και για την ποίηση, ισχύει ο κανόνας, πως η μύηση προϋποθέτει την παίδευση. Ο κανόνας αυτός έχει μεγαλύτερη βαρύτητα σήμερα, που η σύγχρονη ποίηση έχει απομακρυνθεί από την κοινή προσδεκτικότητα. Αν ο παραδοσιακός στίχος ζητούσε μόνο την καλή θέληση ενός μέτριου νου για να του προσφέρει τα δώρα του, ο σημερινός ελεύθερος στίχος ζητάει έναν δέκτη με κάποια ιδιαίτερη όραση για να του προσφέρει την έκπληξη και την υποβολή, την ομορφιά και την έκσταση, μέσα από λέξεις που αρνούνται την καθημερινή τους ταυτότητα. Κι αυτό φυσικά απαιτεί μιαν αξιόλογη καλλιέργεια. Είναι αλήθεια πως η ποίηση έχει μια παγκοσμιότητα κι αποτελεί έναν πνευματικό δεσμό για τους ανθρώπους. Είναι αλήθεια πως η τέχνη γενικά αδελφώνει τους ανθρώπους. Τους χαρίζει το συναίσθημα της ψυχικής συγγένειας, της πνευματικής ενότητας. Αλλά η τέχνη δεν κατεβαίνει μόνη της στους ανθρώπους για να τους ενώσει. Πρέπει ν' ανεβούν οι άνθρωποι σ' αυτή για να ενωθούν. Τούτο όμως δεν σημαίνει πως η τέχνη είναι απρόσιτη και δεν δείχνει συγκατάβαση, ώστε ο καλλιτέχνης και ο φιλότεχνος να συναντηθούν σ' ένα ενδιάμεσο ύψος.



ΕΡΩΤΗΣΗ: Ποια νομίζετε ότι είναι τα θετικά και ποια τα αρνητικά στοιχεία που μας έδωσε ο υπερρεαλισμός στην ποίηση;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Τα θετικά στοιχεία που εκόμισε ο υπερρεαλισμός στην ποίηση είναι:
Ανανέωση του περιεχομένου και της μορφής, με μέσα τον συμβολισμό και την άφθονη εικονοπλασία. Συμφιλίωση του φανταστικού με το ρεαλιστικό στοιχείο. Η καινούργια εννοιολογική ερμηνεία των λέξεων. Συναισθηματική αποτίμηση του κόσμου.
Τα αρνητικά στοιχεία:
Η θεληματική ασάφεια και ο ερμητισμός. Και δεν αναφέρω την «αυτόματη γραφή». Το υπερτροφικά αντιλογικό στοιχείο και η απόρριψη της ποιητικής έλλογης ιδέας. Ο εξοστρακισμός της συνειρμικής εικονοπλασίας και του «έλλογου» στοιχείου. Η υπερβολική ελλειπτικότητα. Ο εύκολος τυποποιημένος μανιερισμός. Η αναρχία των συνειρμών και το ονειρικό παράλογο. Η αθεματικότητα της γραφής και ο γλωσσο-κεντρισμός, δηλαδή η χρησιμοποίηση λέξεων ανεξάρτητων από το θέμα. Η ανισόρροπη σύζευξη της διάνοιας και της φαντασίας που είναι οι δύο βασικές λειτουργίες της συνείδησης.
Η ολοκληρωτική αφαίρεση της ιδέας απ' το ποίημα, υπήρξε μια κρίση για την ποίηση, όπως η αφαίρεση του αντικειμένου απ' τη ζωγραφική, υπήρξε μια κρίση γι' αυτή. Οι ασύνδετες ριπές λέξεων και εικόνων που δεν πειθαρχούν σε κανένα συνειρμό και δεν κομίζουν καμιά συγκίνηση, δεν «πληρούν» ποτέ τις προδιαγραφές του ποιητικού λόγου, και πρόκειται οπωσδήποτε για μια «ποίηση» α-ποιητική. Και παραμένει πάντα επίκαιρος ο λόγος του Πλάτωνα: «Εγώ ου καλώ τέχνην, ό αν ή άλογον πράγμα» (Γοργίας 465 Α).



Γιώργος Πολ. Παπαδάκης


*   Η συνέντευξη δημοσιεύτηκε αρχικά στο περιοδικό Πνευματική Ζωή, τεύχος 171, Νοεμ. - Δεκ. 2006    
     Περισσότερα για το περιοδικό μπορείτε να διαβάσετε πατώντας στον σύνδεσμο που ακολουθεί :

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ    

Στην κατηγορία Λογοτεχνικά Περιοδικά μπορείτε να διαβάσετε επιλεγμένες αναδημοσιεύσεις από παλαιώτερα τεύχη του περιοδικού.




Δημοσίευση στο lexima.gr : 26/01/2007


Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.