Λέξημα / Συνεντεύξεις / Νίκος Βλαντής (ΙΙ)Ανώνυμος επισκέπτης
Συνεντεύξεις Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #569 | Αποστολή από ?????? |
   Σαβ 9 Δεκ 2006 
Νίκος Βλαντής (ΙΙ)
Ο Νίκος Βλαντής συζητά με την Ελένη Γκίκα για την τεχνολογία του ίντερνετ, για τα blogs αλλά και για τον ιδανικό συγγραφέα.
                  

Κουβαλά ένα ολόκληρο σύμπαν μέσ' στο κεφάλι του. Ετσι να κάνει το χέρι, «ξεθάβει» την ιστορία. Οι αρχετυπικοί μύθοι μέσ' το… τσεπάκι του, στο κεφάλι του, μάλλον. Ο Προμηθέας Δεσμώτης που έγινε «Αλκιβιάδης Δεσμώτης» πρώτα και τώρα Λυόμενος. Προσαρμοσμένοι στα νέα κοινωνικά και τεχνολογικά δεδομένα. Στο καινούργιο του μυθιστόρημα «Writersland Το νησί των συγγραφέων» ό,τι έχουμε ζήσει και έχουμε διαβάσει, φοβηθεί ή αγαπήσει, γίνεται μέλλον. Ελπιδοφόρο και ζοφερό. Διότι «ο χρόνος είναι σπείρα' γραμμικός και ταυτόχρονα κυκλικός».
Είχα διαβάσει τα άπαντά του, όταν τον συνάντησα. Περίμενα τον Μπάρτλεμπι τον… κομπιουτερά. Ηρθε ένας ιδιοφυής έφηβος ετών 33! (ούτε που του φαίνονται). Ο Νίκος Βλαντής. Με όλους τους συγγραφείς και τους μυθιστορηματικούς ήρωες να κατοικούν μέσ' στο κεφάλι του. Και με τον κόσμο των καθαρών ιστοριών σε απόσταση αναπνοής. Αρκεί να ανασηκώνει κάθε φορά την ακρούλα τους.
Γράφει, όπως διαβάζει. Ξεθάβοντας κόσμους κάθε φορά. Που τους αφήνει πίσω του σαν κλώνους και τον εαυτό του τον παλιό. Για να έρθει σε νέους όρους διαπραγμάτευσης με το πεπρωμένο και με τον κόσμο, και να βαδίσει άσπιλος και καθαρμένος προς το μέλλον.
Παρ' όλα αυτά επιμένει: «Η σωτηρία ωστόσο πηγάζει από την πίστη (σε ό,τι κι αν είναι αυτό), όχι από το γράψιμο».



- Προτού φτάσουμε στο πάθος της γραφής, ας μείνουμε λίγο σε εκείνο της ανάγνωσης, κύριε Βλαντή. Από κει δεν ξεκινά Το νησί των συγγραφέων;

- Από εκεί νομίζω πως πρέπει να ξεκινάει κάθε συγγραφέας. Σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από απαιδευσιά και χυδαιότητα, φαντάζομαι το συγγραφέα πολυπράγμονα και φιλομαθή, να ανοίγεται διαρκώς σε διάφορους τομείς της κατακερματισμένης γνώσης και να βιώνει άφοβα τον κόσμο, στη συνέχεια να μεταφέρει τη ζύμωση βιώματος και γνώσης στις ιστορίες του.

- Από δίψα ανάγνωσης, οδηγούμαστε τελικά στη δίψα γραφής; Και πόσο αφύσικα μοναχική πράξη είναι και το ένα και το άλλο; Ο συγγραφέας είναι ένα ιδιαίτερο άτομο;

- Η μοναχικότητα της ανάγνωσης είναι εφεύρημα της Δύσης. Στις πρωταρχικές κοινωνίες, η αφήγηση ήταν συλλογική εμπειρία, που συνέδεε τον αφηγητή με τον αναγνώστη/ ακροατή. Ιδανικός συγγραφέας είναι για μένα αυτός που θα είχε την ικανότητα να δοκιμαστεί επιτυχώς στην τέχνη της αρχέγονης αφήγησης, σαν παραμυθάς που θα μπορούσε να γητεύει τα πλήθη σε ζωντανές περφόρμανς.

- Οι ήρωες; Υπάρχει κάπου ο κόσμος των ηρώων; Ο Αλκιβιάδης σας πώς γεννήθηκε; (Αλκιβιάδης Δεσμώτης το 2000 στην Απόπειρα και τώρα ο Αλκιβιάδης Λυόμενος στο Νησί των συγγραφέων το 2006). Να υποψιαστούμε ότι πρόκειται για τριλογία;

- Πράγματι, πιστεύω ακράδαντα υπάρχει ένας κόσμος των ηρώων (όπως και ένας κόσμος των καθαρών ιστοριών). Περίεργο που το θίγετε• η εξερεύνηση αυτού του κόσμου είναι το θέμα του μυθιστορήματος που έγραψα αμέσως μετά το Νησί των συγγραφέων. Όσο για τον Αλκιβιάδη, πράγματι πρόκειται για τριλογία, αν και μάλλον θα περάσουν μερικά χρόνια έως να ολοκληρωθεί.

- Εσείς; Αισθάνεστε δεσμώτης ή λυόμενος;

- Έχοντας δημοσιεύσει και τρόπον τινά ξεπεράσει τα στάδια του Δεσμώτη και του Λυόμενου, πλέον αισθάνομαι Πυρφόρος. Έχει έρθει η στιγμή να γίνω κομισάριος από γιόγκι.

-  Στο καινούργιο σας βιβλίο κτίζετε κυριολεκτικά ένα καινούργιο σύμπαν. Με δικό σας Θουκυδίδη, νόμους, γλωσσάρι, βιογραφικό ηρώων… το φοβηθήκατε ως εγχείρημα; Και πόσο εύκολο είναι να γράφουμε για ένα τόσο μακρινό μέλλον;

- Ο κόσμος της Writersland με επισκέφτηκε σαν όνειρο, μια μελαγχολική ελαιογραφία της χώρας όπως φαίνεται από τον ωκεανό. Με σαγήνευσε, από την πρώτη στιγμή που ξύπνησα αισθάνθηκα ανυπομονησία να τον ξεθάψω• ουδεμία αμφιβολία ή φόβο. Η δυσκολία που αντιπροσωπεύει το να γράψεις για το μέλλον ξεπερνιέται αν ενστερνιστείς τη θεωρία πως ο χρόνος είναι σπείρα• γραμμικός και κυκλικός ταυτόχρονα.

-  Η ιστορία παρούσα, και ο κοινωνικός ιστός, η πολιτική στάση και θέση επίσης, ένα μέλλον με τη «σκοτεινή του περίοδο», το «χρυσό του αιώνα» και με ένα Δίκτυο που ανεβάζει και κατεβάζει εξουσίες, ο άνθρωπος μόνος και ο άνθρωπος που πάντα επαναστατεί, υπάρχουν πράγματα που μένουν αμετάβλητα στο χρόνο;

- Μάλλον επανέρχονται με το χρόνο, όπως επανέρχονται οι αρχετυπικοί μύθοι, προσαρμοσμένοι στα νέα κοινωνικά και τεχνολογικά δεδομένα. Στη Writersland, καταφεύγω στο μύθο του Προμηθέα, και συγκεκριμένα στην πιθανολογούμενη ως τρίτη κατά σειρά, χαμένη τραγωδία του Αισχύλου, ονόματι Προμηθέας λυόμενος, στην οποία ο Προμηθέας σπάει τα δεσμά του. Ταυτόχρονα, αποδίδω την άνοδο και την πτώση της αρχαίας Αθήνας σε μια μελλοντολογική ιστορική μεγα-κλίμακα. Ουσιαστικά, κι εδώ για μύθο μιλάμε: το μύθο του χρυσού αιώνα, του χαμένου παραδείσου ή αλλιώς της ιδανικής πόλης, που επιστρέφει ανά τους αιώνες και διαμορφώνει ιδεολογία, στοιχειώνοντας τα όνειρα των ανθρώπων. Στον Αλκιβιάδη Δεσμώτη, έκανα το ίδιο: κατάφυγα στην πρώτη εκδοχή του προμηθεϊκού μύθου (ο Προμηθέας που φέρνει τη φωτιά), και στο ίδιο μυθικο-ιστορικό αρχέτυπο της ιδανικής πόλης. Η διαφορά είναι πως σ' εκείνο το βιβλίο, προσάρμοσα την κλίμακα του μύθου στα μέτρα της σύγχρονης Αθήνας.

-  Όπως αμετάβλητη μένει και η επιθυμία της συνομιλίας σας με συγγραφείς και κείμενα, να αναφερθούμε ειδικά σ' αυτό;

- Ολοκληρώνεται για μένα μια μακριά περίοδος, κατά την οποία αισθανόμουν την ανασφάλεια να ετεροκαθοριστώ ως δημιουργός, με αποτέλεσμα μέσω των βιβλίων μου να συνομιλώ με δημιουργούς σύγχρονους ή του παρελθόντος. Η Writersland είναι το αποκορύφωμα αυτής της τάσης, ένα νησί στο οποίο κατοικούν εκατοντάδες συγγραφείς, των οποίων το έργο με έχει επηρεάσει, έστω απασχολήσει. Ουσιαστικά, ξεκαθαρίζω τους λογαριασμούς μου μαζί τους, καθώς τους βάζω να κρίνουν ένα δικό μου έργο, τον Αλκιβιάδη Λυόμενο. Με το βιβλίο που θα επακολουθήσει, κλείνω τους λογαριασμούς μου και με τους μυθιστορηματικούς ήρωες που με στοιχειώνουν. Μένει μόνο μια ακόμη συνομιλία με παλαιότερο κείμενο, σαν ανοιχτός λογαριασμός: με τον Ηλίθιο του Ντοστογιέφσκι, πολυτέλεια που θα αφήσω για τον εαυτό μου για αργότερα, καλλιεργώντας εφεξής ανεπηρέαστος τις δικές μου εμμονές.

- Μπάρτλεμπι ο κομπιουτεράς κατά το Μπάρτλεμπι ο γραφιάς του Χέρμαν Μέλβιλ. Τόσο… πάθος με τον υπολογιστή σας;

- Θα διαψεύσω την προσδοκία σας. Δεν είμαι παρά μέσος χρήστης υπολογιστή. Δεν μπορώ όμως να προσπεράσω αδιάφορα την κοινωνική παθογένεια όσων είναι χαμένοι σε ψηφιακούς κόσμους, ούτε να αντισταθώ στην πολιτική και ηθική ευθύνη να την εκφράσω και να την καταδείξω ως μυθοποιός.

- Τι αντικαθιστά αλήθεια για όλον αυτό τον κόσμο ο υπολογιστής; Ή μάλλον το Δίκτυο. Τους φίλους; Και ως επικοινωνία είναι επαρκής; Αρκεί για έναν συγγραφέα να δημοσιεύονται κείμενα στο δίκτυο; Αρκούν τα μέιλ των συνομιλητών του με ψευδώνυμο;

- Τίποτε από αυτά, κατά τη γνώμη μου. Ο υπολογιστής - η ψηφιακή και εικονική πραγματικότητα - λειτουργεί ως υποκατάστατο του βίου για άτομα που φοβούνται να κριθούν και να εκτεθούν (είτε ως συγγραφείς είτε ως δυνάμει φίλοι και γνωστοί). Ένα ψηφιακό παραπέτασμα που προστατεύει τους ανθρώπους από τον κόσμο, με τον ίδιο τρόπο που ο Μπάρτλεμπυ ο Κομπιουτεράς κουκουλώνεται στο παλτό του και το μόνιτορ, δηλώνοντας ιδεοληπτικά και επαναληπτικά πως θα προτιμούσε όχι οτιδήποτε.

-  Βέβαια, στο Νησί των συγγραφέων συναντάμε όρους όπως «αειδιάβαστος», «ολογραφική μνήμη», «Ψηφιακοί παράδεισοι», «απίστωτοι» και ένα Δίκτυο που ανεβάζει και κατεβάζει εξουσίες, συντελεί στην επανάσταση… τα μπλογκς είναι επανάσταση σήμερα; Και εναντίον τίνος επαναστατούν;

- Δεν θεωρώ τα μπλογκς επανάσταση. Αποδίδω την αυξητική τους τάση στην έλλειψη επικοινωνίας, την αίσθηση απόρριψης από την κοινωνία ή από μια συγκεκριμένη κοινωνική κάστα και το (απόλυτα σημερινό) φαινόμενο «ριάλιτι», την ανάγκη του καθενός να τα βγάζει όλα στη φόρα (διαγιγνώσκεται πλέον ακόμη και στο έργο γνωστών και φτασμένων συγγραφέων), παρά σε επαναστατικές προθέσεις όσων τα ενεργοποιούν και τα συντηρούν. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια πως αποκλείεται να διαμορφωθεί μια νέα κοινωνική συνείδηση σ' αυτούς τους ανθρώπους (εννοώ να αυτοκαθοριστούν οι ομάδες των μπλόγκερς αναπτύσσοντας ιδεολογία), ούτε το ενδεχόμενο να εντοπίζονται ανάμεσά τους και ταλαντούχοι, που έχουν κάτι να πουν και δεν έχουν βρει (ή έχουν χάσει) το θάρρος να το κάνουν με πιο δαπανηρό και τολμηρό τρόπο.

-  Η μάσκα μας βγάζει ή μας κρύβει το πραγματικό μας πρόσωπο; Από τι μας προστατεύει ένα ψευδώνυμο;

- Θέλουμε να πιστεύουμε πως μας προστατεύει από τους άλλους• στην πραγματικότητα, μας κρύβει τον αληθινό μας εαυτό.

- Και γιατί επιλέξατε… ψευδεπίγραφους ήρωες, να το πω; Συγγραφείς με τα ονόματα ήδη γνωστών συγγραφέων; Αντιγράφουμε, κύριε Βλαντή, σήμερα; Και κατά πόσο είναι τέχνη και δη μεγάλη, η αντιγραφή; (σας θυμίζω αυτό το απίθανο Μηνολόγιο ενός απόντος)

- Πράγματι, η αντιγραφή δίνει και παίρνει, διάχυτη είναι σήμερα η αίσθηση πως όλα έχουν ξαναγραφτεί, και δύσκολο να εντοπίσεις αμιγώς πρωτότυπο κείμενο. Ο αμερικανόφερτος πραγματισμός εισβάλλει στη λογοτεχνία ως δήθεν ανάγκη της εποχής, το ίδιο και οι εύκολες λύσεις του παλπ, με αποτέλεσμα να διαδίδεται η ψευδής πεποίθηση ότι ο καθένας μπορεί να γράψει ένα μπεστ σέλερ, ή έστω, ένα προσωπικό διαδικτυακό ημερολόγιο που θα ενδιαφέρει τους υπολοίπους να το διαβάσουν. Όμως, το αυθεντικό έργο τέχνης πηγάζει από την ψυχή του δημιουργού, εκφράζοντας μια ανόθευτη, καθαρή επιθυμία• η σύγχρονη αντιγραφή συνιστά μόνο διανοητικό παίγνιο χωρίς καλλιτεχνική βαρύτητα. Τίποτε περισσότερο από τον Αφρό των Ημερών, διανοουμενίστικα διακειμενικά παιχνίδια που χαρακτηρίζουν μια ανάλαφρη και ανούσια μεταμοντέρνα συνθήκη.

- Αλήθεια, υπάρχουν συγγραφικά αποτυπώματα; Ξέρετε, κάποιες γνωστές μας ή άγνωστές μας εμμονές στις οποίες γράφοντας, τελικά, κάποιος επανέρχεται; (Αλκιβιάδης, ουτοπία, το στοιχειωμένο καράβι της Ανυπαρξίας που σου αξίζει)… Έχετε επισημάνει εσείς στο έργο σας τέτοιες εμμονές;

- Όχι, αν και μου προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι μόλις το κάνατε επιτυχώς… Θεωρώ πως το έργο μου είναι ακόμη στην αρχή του. Δεν έχω ωριμάσει ως δημιουργός και δεν έχω διαπιστώσει σ' αυτό μοτίβα ή επαναλαμβανόμενα αρχέτυπα. Μάλλον είναι ευκολότερο για τον αναγνώστη, παρά για το δημιουργό να το κάνει.

-  Τι απίθανος φόνος αυτός της Αλλιέντε. Με… βιβλία! Μπορεί ένα βιβλίο να μας αλλάξει… πεπρωμένο; Να μας σκοτώσει ή να μας σώσει; Και πόσο επικίνδυνο μπορεί να είναι ένα βιβλίο, τελικά; (Το χάρτινο σπίτι του Ντομίνγκες)

- Φοβούμαι μερικές φορές πως το μέσο πολιτισμικό επίπεδο ολισθαίνει διαρκώς προς έναν αβαθή πάτο, πως ζούμε σε μια κοινωνία, την οποία τίποτε πλέον δεν μπορεί να σοκάρει. Σ' αυτή τη δυσμενή πολιτισμική συνθήκη, μου φαίνεται δύσκολο να υπάρχουν επικίνδυνα βιβλία, τουλάχιστον για τους πολλούς. Ίσως, αν με ένα βιβλίο σου αλλάξεις τη ζωή ενός και μόνο αναγνώστη, έχεις επιτελέσει το ρόλο σου. Το πιθανότερο είναι αυτός ο αναγνώστης να είσαι εσύ ο ίδιος. Ωστόσο, μου δημιουργείται ταυτοχρόνως η εντύπωση πως η κατάσταση που ζούμε είναι ψευδεπίγραφη, με ημερομηνία λήξης. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι, κορεσμένοι από τη φθηνή διασκέδαση, θα νιώθουν ολοένα και πιο πιεστική την ανάγκη να αναζητήσουν απαντήσεις στα καίρια ερωτήματα του κόσμου και του βίου, επενδύοντας το χρόνο τους στα κατάλληλα βιβλία.

- Τα δικά σας βιβλία είναι επικίνδυνα βιβλία;

- Αισθάνομαι πολιτικό ον, και κατ' επέκταση την ανάγκη τα βιβλία μου να είναι πολιτικά, με την αριστοτελική έννοια του όρου. Από κει κι έπειτα, δεν σηκώνω καμία παντιέρα, ούτε μου είναι αυτοσκοπός η εξυπηρέτηση οιασδήποτε ιδεολογίας μέσω της λογοτεχνίας. Γράφοντας με στόχο να προκαλέσεις, ή στρατεύοντας τη δημιουργικότητά σου για την εξυπηρέτηση οποιασδήποτε ιδέας, αυτοαναιρείσαι ως δημιουργός.

- Εσάς σας σώζουν ή σας κάνουν κακό;

- Κάθε φορά που εκδίδω ένα βιβλίο, αισθάνομαι σαν να κλωνοποιούμαι και να αφήνω πίσω μου έναν παλαιότερο εαυτό. Έρχομαι σε νέους όρους διαπραγμάτευσης με το πεπρωμένο και τον κόσμο, και μετά την κάθαρση προχωράω άσπιλος προς το μέλλον. Σαφώς, τα βιβλία μου μού κάνουν καλό, αλλιώς δεν θα έκανα αυτή τη δουλειά ούτε θα επεδίωκα να τα εκδώσω. Η σωτηρία ωστόσο κατά τη γνώμη μου πηγάζει από την πίστη (σε ό,τι κι αν είναι αυτό), όχι από το γράψιμο.

- Μπορείτε να θυμηθείτε τη στιγμή που πρωτογράψατε; Εκείνη την πρώτη ώρα που πιάσατε από την ουρίτσα μιαν ιστορία…

- Ήμουν δεκαεννιά χρονών και μόλις είχα αρχίσει να διαβάζω μανιωδώς βιβλία. Ένα βράδυ, μού ήρθε η σκέψη να γράψω ένα μυθιστόρημα. Το επόμενο πρωί, αγόρασα ένα σπιράλ τετράδιο, και άρχισα να το γράφω, ένα κεφάλαιο τη φορά. Έμενα στη Θεσσαλονίκη τότε, και συνήθιζα να κάνω μεγάλες βόλτες πεζή ή με το αυτοκίνητο, με το τετράδιο στο χέρι. Επέλεγα κάθε φορά το κατάλληλο σημείο (ένα παγκάκι μπροστά στο Θερμαϊκό, μια έρημη παραλία, μια ήσυχη γωνιά σε ένα κάποιο πάρκο, ένα άδειο αμφιθέατρο, κ.ά.) και συνέχιζα το βιβλίο. Όταν το τελείωσα, συνειδητοποίησα πως ευχαριστήθηκα τη διαδρομή, και αποφάσισα πως αυτή την πολυτέλεια θα την χάριζα στον εαυτό μου συχνά.

- Νιώθετε περισσότερο προστατευμένος γράφοντας ή διαβάζοντας;

- Δεν νιώθω προστατευμένος ούτε γράφοντας ούτε διαβάζοντας. Εκτίθεμαι διαρκώς, επικοινωνώντας με τους άλλους ανθρώπους που διαβάζουν τις ιστορίες μου ή μοιράζονται τις σκέψεις και τα συναισθήματα που μου προκάλεσε η ανάγνωση κάποιου βιβλίου. Αντιμετωπίζω αυτή τη συνθήκη ως αναγκαία και δημιουργική, πολύ περισσότερο από το να ζει κανείς σε έναν περίκλειστο κόσμο αγκαλιά με τα αγαπημένα του βιβλία, δικά του ή αλλονών.

- Πώς είναι όταν είστε σε μια ιστορία;

- Η αίσθηση που έχω είναι ταυτόσημη με της ανάγνωσης. Γράφω με τον ίδιο τρόπο που διαβάζω βιβλία. Κάθομαι σε μια πολυθρόνα, παίρνω το λάπτοπ μπροστά μου και αφηγούμαι μια ιστορία, σαν να τη διαβάζω εκείνη τη στιγμή, σε βαθμό να μου προκαλείται η αίσθηση πως θα μπορούσε να την έγραφε κάποιος άλλος στη θέση μου. Το κίνητρό μου κάθε φορά είναι να δημιουργήσω έναν κόσμο, ή καλύτερα να τον ξεθάψω. Δεν διαρκεί πολύ, σε λίγες βδομάδες έχει φύγει από πάνω μου. Τότε, επιστρέφω (ανακουφισμένος, λίγο περίλυπος αλλά και ικανοποιημένος) στα βιβλία που διαβάζω.

- Υπάρχει εξουσία στον κόσμο της τεχνολογίας; Στη σημερινή Γη των συγγραφέων; Ενέχει το ψευδώνυμο εξουσία;

- Η τεχνολογία είναι μέσον (ολοένα και πιο ισχυρό), σαφώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την άσκηση εξουσίας. Ωστόσο, ταυτόχρονα είναι ηθικά ουδέτερη, αξιοποιείται και από κοινωνικά στρώματα που επαναστατούν ενάντια στην υπάρχουσα τάξη πραγμάτων. Γι' αυτό διαπιστώνονται «σκαμπανεβάσματα» και γίνεται πόλεμος για τον έλεγχό της, από τις παλαιότερες διαμάχες για το «Νάπστερ» και τον έλεγχο της μουσικής βιομηχανίας έως τον κατακλυσμό των μπλογκς που διαπιστώσατε. Αυτό που θα καθορίσει όμως το μέλλον, το πιστεύω ακράδαντα, δεν είναι η τεχνολογία αλλά η συλλογική βούληση των ανθρώπων.



Ελένη Γκίκα



Δημοσίευση στο Λέξημα 10/12/2006

Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.