Λέξημα / Συνεντεύξεις / Ποιητικό εργαστήρι (IV)Ανώνυμος επισκέπτης
Συνεντεύξεις Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #565 | Αποστολή από ?????? |
   Κυρ 19 Μαρ 2006 
Ποιητικό εργαστήρι (IV)
Ο Θανάσης Κωσταβάρας μιλά στο Λέξημα για το ποιητικό του εργαστήρι και μας αποκαλύπτει: Τα ποιήματα δεν γράφονται με το μολύβι, αλλά με τη γομολάστιχα
                  
                          Ποιητικό εργαστήρι (IV)



Συνεχίζουμε τον κύκλο συνεντεύξεων για το ποιητικό εργαστήρι, με έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της πρώτης μεταπολεμικής γενιάς ποιητών στην Ελλάδα.
Ο Θανάσης Κωσταβάρας, γνωστός για το ήθος που διακρίνει τόσο το ποιητικό του έργο, όσο και την ίδια του τη ζωή, μιλά στο Λέξημα :




Μιλήστε μας  για το ποιητικό σας εργαστήρι, για τον τρόπο που εσείς γράφετε τα ποιήματά σας.

Χαίρομαι που ακούω τον χαρακτηρισμό, μου αρέσει η λέξη “το εργαστήρι”, που κάποιοι προσπάθησαν να το υποτιμήσουν  ή και να το αγνοήσουν ακόμα. Σημαίνει κάτι ουσιαστικό βέβαια, κάποια δουλειά, κάποιο πάλεμα, κάποιο μαστόρεμα, μια επεξεργασία εν πάση  περιπτώσει του ποιήματος. Βέβαια η απάντηση αφορά μιαν  εντελώς προσωπική εμπειρία και πρακτική, πάντως μου φαίνεται αδιανόητο ένα ποίημα να γράφεται μια κι έξω, μολονότι ξέρω πως υπάρχουν ποιητές, ιδίως τώρα, με τις θεωρούμενες ευκολίες  του ελεύθερου στίχου, που το τολμούν και το πραγματοποιούν ίσως εν τέλει.  Όπως και να ‘ναι, δικό μου ποίημα  δεν έχει ολοκληρωθεί χωρίς να προηγηθεί πολυήμερη επεξεργασία. Το ποίημα εν ολίγοις, δεν γράφεται, χτίζεται. Και όπως ορθώς υποστηρίζουν οι Κινέζοι, τα ποιήματα δεν γράφονται με το μολύβι, αλλά με τη γομολάστιχα.



Χρειάζεται έμπνευση για να γραφεί κάθε ποίημα ;

Δεν ξέρω τι θα πει έμπνευση. Ο ποιητής βρίσκεται νομίζω σε διαρκή ετοιμότητα. Το ερέθισμα έχει σημασία, το σημείο εκκίνησης, όλα τα άλλα είναι εξαρτημένα από τον τρόπο υποδοχής και αξιοποιήσεως του ερεθίσματος. Ξεκινώντας λ.χ. από μια λέξη ας πούμε, αρχίζει μια διαδικασία, μια εξέλιξη, που ο ποιητής καλά καλά δεν ξέρει που θα οδηγήσει, ποιο θα ‘ναι το αποτέλεσμα.  Από ένα σημείο και πέρα, το ποίημα δεν το κατευθύνει ο ποιητής, εκείνο αποκτά τέτοια αυτονομία, που οδηγεί τον ποιητή σε σκέψεις, σε στίχους, σε μουσική, σε αισθήματα.



Πιστεύετε, το διάβασμα άλλων ποιητών είναι πηγή έμπνευσης ;

Είναι αδιανόητο ένας ποιητής να μη βρίσκεται σε διαρκή επαφή με την ποίηση. Αυτό που εσείς αποκαλείτε έμπνευση, είναι δυνατόν να προκύψει απ' αυτή την περιήγηση, από την συνομιλία που μπορεί να αναπτύξει, ή που θα υποχρεωθεί να αναπτύξει ο ποιητής, όχι απαραίτητα μ' ένα αξιόλογο ποίημα. Και ένας συνηθισμένος ποιητής μπορεί να προσφέρει κάποιο ερέθισμα. Άλλωστε, ας μην ξεχνάμε πως το βίωμα που είναι συνήθως η προϊστορία του ποιήματος, μπορεί να είναι σωματικό βίωμα, μπορεί όμως να είναι και φιλολογικό βίωμα και τέλος η ανάγκη επαφής με τα κείμενα δεν αφορά μόνο τα ποιητικά κείμενα, το διάβασμα όχι μόνο της λογοτεχνίας, αλλά και της εφημερίδας ακόμα, μπορεί να προσφέρει ερέθισμα.



Η δική σας συμβουλή σε έναν νέο δημιουργό είναι να μη διαβάζει καθόλου, να διαβάζει μόνο σύγχρονους, ή να διαβάζει σύγχρονους αλλά και παλιότερους ποιητές ;

Προς Θεού, πως είναι δυνατόν ένας ποιητής να μη διαβάζει, ή έστω να διαβάζει μόνο συγκεκριμένη ποίηση ;  Ακόμη κι ένας αγράμματος, ένας ποιητάρης να πούμε, έχει διαρκή μαθητεία στην ποίηση, έχει ακούσματα κι έτσι μπορεί να λειτουργήσει, πόσο μάλλον ένας λόγιος θα μπορούσε να δημιουργεί χωρίς την αδιάκοπη επαφή με την ποίηση ;  Και όχι μόνον με σύγχρονους ποιητές. Οπωσδήποτε ένας νέος ποιητής πρέπει να πατάει γερά, ή να ασκείται έστω διαρκώς στην παράδοση. Κι όταν λέω παράδοση, εννοώ όλο το φάσμα, αρχίζοντας από την προηγούμενη γενιά και φτάνοντας ως τον Όμηρο. Πρόκειται για άσκηση γνώσεως, ρυθμού, τονικότητας, ύφους. Από εκεί θα προκύψει και το προσωπικό, ει δυνατόν ευκρινώς αναγνωρίσιμο προσωπικό του ιδίωμα.  Και μην με ρωτάτε αν πρέπει να διαβάζουμε μόνον αγαπημένους, έτσι κι αλλιώς αυτούς τους ζούμε, τους έχουμε οικειοποιηθεί, επανερχόμαστε συνεχώς, τους έχουμε αποστηθίσει. Η ουσία είναι πως πρέπει αδιαλείπτως να ψάχνουμε. Όλο και θα βρούμε κάτι που θα μας συγκινήσει, θα προωθήσει τη δική μας αισθαντικότητα, θα μας προκαλέσει εν τέλει.



Η πρώτη γραφή ενός ποιήματος είναι και η τελική του μορφή ;

Πάντα μιλάει κανείς  μέσα από την προσωπική του περίπτωση. Δεν ξέρω κανένα ποίημά μου πάντως που να τυπώθηκε στην πρώτη του εκδοχή. Η επιμονή  στην επεξεργασία, ο στόχος της κατάκτησης μια μορφής, ακόμα κι ανέφικτης, τελειότητας, υπάρχει στο όραμα πάντα του ποιητή, ανεξάρτητα αν αυτό το επιτυγχάνει στο τέλος.



Η θεωρία της λογοτεχνίας βοηθάει τον ποιητή ;

Η ποίηση δεν γράφεται με θεωρίες. Η ποίηση προηγείται της θεωρίας. Ακόμα και ανατρεπτικά αισθητικά  κινήματα που άνοιξαν δρόμους στην ιστορία της λογοτεχνίας, δεν κωδικοποιήθηκαν στα σχετικά θεωρητικά κείμενα χωρίς να έχουν προηγηθεί απόπειρες, ενστικτώδεις ίσως, πρακτικής εφαρμογής των κανόνων που δεν υπήρχαν, που προέκυψαν και εν συνεχεία ακολούθησαν.



Ευχαριστήσαμε τον Θανάση Κωσταβάρα για τις πραγματικά πολύτιμες συμβουλές του και τον χρόνο που μας διέθεσε, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να επανέλθουμε για μια άλλη θεματική συνέντευξη.



                  Γιάννης Μανιάτης - Νίκος Αντωνόπουλος
                       για το www.lexima.gr - 19/03/2006

Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.