Λέξημα / Συνεντεύξεις / Έλενα ΧουζούρηΑνώνυμος επισκέπτης
Συνεντεύξεις Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #558 | Αποστολή από ?????? |
   Σαβ 16 Απρ 2005 
Έλενα Χουζούρη
Έλενα Χουζούρη: Το ζητούμενο είναι τι κάνεις τα πρόσωπα, πως τα κινείς, τι ρόλο τους δίνεις  σ' ένα μυθιστόρημα που έχει φόντο την Μακεδονία.


Η Έλενα Χουζούρη έχει μια σημαντική παρουσία χρόνων στα ελληνικά γράμματα καθώς γράφει ποίηση, δοκίμιο και κριτική λογοτεχνίας. Έχει εκδώσει έξι ποιητικές συλλογές από το 1981 έως το 1999, η τελευταία είχε τον τίτλο Μποτίλια στον ουρανό (Ελληνικά Γράμματα), ενώ διηγήματά της έχουν δημοσιευτεί σε συλλογικές εκδόσεις και σε λογοτεχνικά περιοδικά. Οργάνωσε και διηύθυνε τις λογοτεχνικές σειρές Γραφές της Αθωότητας 1998, και Γράμμα για σένα, 2001, στις εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα. Οι φίλοι του βιβλίου την συναντούν 15 χρόνια τώρα στο Ραδιόφωνο - “Ο φίλος μου, ο κ. Γουτεμβέργιος” ΝΕΤ 105,8 -  και τα τελευταία χρόνια στην τηλεόραση στον τομέα του πολιτισμού με κύριο αντικείμενο το βιβλίο. Επίσης συνεργάζεται με τη ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ της εφημερίδας Ελευθεροτυπία. Είναι μέλος της ΕΣΗΕΑ και της Εταιρείας Συγγραφέων.

Με αφορμή το πρόσφατο μυθιστόρημά της, “Σκοτεινός Βαρδάρης”, μιλήσαμε μαζί της:


κα Χουζούρη πόσο καιρό ασχολείστε με το χώρο του βιβλίου;

Είμαι στο χώρο της λογοτεχνίας από τα εφηβικά μου χρόνια. Το  πρώτο μου ποιητικό βιβλίο
- πρωτόλειο είναι αλήθεια - κυκλοφόρησε, αργότερα,  στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Τότε περίπου  άρχισα  να γράφω και κριτική λογοτεχνίας.



Η αγάπη σας για τη γραφή ξεκίνησε ως μια μορφή επικοινωνίας ή από κάτι διαφορετικό;

Μάλλον σαν εσωτερική   ανάγκη. Δεν νομίζω πως ορίζεται. Κάτι σε διακινεί, δεν ξέρεις τι ακριβώς. Απλώς είναι διαφορετική η διακίνηση που οδηγεί στην ποίηση και διαφορετική στην πεζογραφία. Όσο για την κριτική, ναι, θέλεις αυτό που διάβασες και σου άρεσε ή δεν σου άρεσε -σπάνια - να το μοιραστείς και με άλλους.


Έχετε ασχοληθεί με την κριτική και την συγγραφή. Πιστεύετε πως οι χώροι αυτοί αλληλοσυμπληρώνονται;

Είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Δύο διαφορετικές “γλώσσες”. Σας είπα και παραπάνω πώς νιώθεις με την μεν και πως με τη δε. Εγώ είμαι καλά και στις δυο, για τους διαφορετικούς λόγους  που είπαμε. Με ισορροπούν. Η μία ως εσωστρέφεια, η άλλη ως εξωστρέφεια. Δεν θέλω όμως να το πάρετε σαν γενικό ορισμό. Μόνον για μένα ισχύει αυτή διπλή λειτουργία, για άλλους πιθανότατα, όχι.


Το μυθιστόρημά σας  βρίσκετε ήδη στην 2η εκδοσή του, γεγονός που δείχνει την θετική ανταπόκριση του αναγνωστικού κοινού. Πώς προέκυψε η ιδέα του βιβλίου; Υπήρξε κάποια προσωπική μαρτυρία ή ήταν τυχαίο γεγονός;

Η ιδέα ξεπήδησε από την φωτογραφία των Ελλήνων προσφύγων από το Μελένικο [εξώφυλλο]   στην οποία βρίσκεται και ο εικοσαετής τότε παππούς μου και που είχε τραβήξει στο Σιδηρόκαστρο [Ντεμίρ Χισάρ] ο Γάλλος φωτογράφος Ωγκύστ Λεόν τον Σεπτέμβριο του 1913. Μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Βουκουρεστίου στις 29 Ιουλίου 1913, με την οποία τερματίστηκε ο Β! Βαλκανικός Πόλεμος, το Μελένικο, παλιά βυζαντινή πόλη της Μακεδονίας [Μακεδονία του Πιρίν σήμερα] επιδικάστηκε στη Βουλγαρία. Σύσσωμος ο ελληνικός πληθυσμός εγκατέλειψε την γενέτειρά του και κατέβηκε στην Ελλάδα. Οι περισσότεροι Μελενίκιοι εγκαταστάθηκαν στο Σιδηρόκαστρο Σερρών, σήμερα διατηρούν σύλλογο.


Η ιστορία, που ζωντανεύει στο βιβλίο, διαδραματίζεται σε τρεις τόπους - πολιτείες διαφορετικές μεταξύ τους, που διαμορφώνουν ένα παράξενο τρίγωνο δράσης. Θεσσαλονίκη - Μελένικο - Παρίσι.
Τα πρόσωπα και οι λεπτομέρειες κάθε τόπου που αναφέρεστε ήσαν αληθινά στην εποχή τους;


Να μην ξεχνάμε πως πρόκειται για μυθιστόρημα, ο,τι συμβαίνει συμβαίνει στο μυθιστόρημα. Λέξεις διαβάζουμε, μια ψευδεπίγραφη δηλαδή πραγματικότητα. Το αν ορισμένα πρόσωπα υπήρξαν όπως ο Στέφανος Φουρτούνας, ή ο Ωγκύστ Λεόν, η ο Αλμπέρ Καν, ή ο Χιλμί Πασάς, αυτό δεν λεει τίποτε από μόνο του. Το ζητούμενο είναι τι τα κάνεις αυτά τα πρόσωπα, πως τα κινείς, τι ρόλο τους δίνεις μέσα στο μυθιστόρημα. Όσο για τις πληροφορίες για τους τόπους, ναι οι  περισσότερες  είναι αληθινές, εκτός από την δεξίωση του Βασιλιά Γεωργίου Α!, έγινε νικηφόρα δεξίωση αλλά όχι εκεί που την τοποθετώ . Τι σημασία όμως έχει ; Μυθιστόρημα κάνω όχι εγχειρίδιο ιστορίας. Το μυθιστόρημα είναι και λίγο παιχνίδι -για να μην πω πολύ.


Μιλήσαμε παραπάνω για την εποχή, την εποχή των Βαλκανικών πολέμων. Γιατί επιλέξατε την εποχή αυτή; Έχει κοινά σημεία με την εποχή μας;

Ο… παππούς μου την επέλεξε, όχι εγώ!. Αν δεν είχε φωτογραφηθεί δεν θα  μ' έπιανε εμένα τόση συγκίνηση ώστε ν αρχίσω την “κουβέντα” μαζί του και να φτάσω να μάθω τόσα  για εκείνη την εποχή. Ψάχνοντας λοιπόν διαπίστωσα  την τεράστια άγνοια που έχουμε -λόγω κάκιστης παιδείας- για τις φοβερές ανακατατάξεις που έγιναν στα Βαλκάνια, από τα τέλη του 19ου αιώνα μέχρι και το 1913 και ειδικότερα στην ευρύτερη περιοχή της οθωμανικής τότε Μακεδονίας  όπου ζούσαν ανάκατα χριστιανικοί πληθυσμοί [Έλληνες, Σέρβοι, Βούλγαροι, Ρουμάνοι] και μουσουλμανικοί. Η έξαρση του εθνικισμού, η δημιουργία των εθνικών κρατών, η δημιουργία της Εξαρχικής εκκλησίας [για την οποία έχει ευθύνες και το Πατριαρχείο με την μεροληπτική πολιτική και τις ατασθαλίες του] ο ξένος δάκτυλος, οι Μεγάλες Δυνάμεις δηλαδή που καιροφυλακτούσαν πότε θα διαλυθεί ο Μεγάλος Ασθενής - η Οθωμανική Αυτοκρατορία δηλαδή - για να δουν με ποιόν θα πάνε και ποιόν θ' αφήσουν, το κίνημα των Νεότουρκων, τα βουλγάρικα κομιτάτα, η “περίεργη” πολιτική του Ελληνικού Βασιλείου  απέναντι στην Υψηλή Πύλη, και η αργοπορημένη αντίδραση μας στον επιθετικό βουλγάρικο εθνικισμό στην Μακεδονία, όλα αυτά έχουν πολλά κοινά με ό,τι συνέβη στα Βαλκάνια  τη δεκαετία του 1990 και δυστυχώς εξακολουθεί να συμβαίνει στη γειτονιά μας. Μ' ένα λόγο μας προσφέρουν τα κλειδιά για να κατανοήσουμε το σήμερα.


Κατά καιρούς μεγάλοι ποιητές και πεζογράφοι επέλεξαν κρίσιμες στιγμές της ιστορίας ως θέμα στα έργα τους φωτίζοντας αθέατες πλευρές. Η δική σας πρόθεση ήταν να δοθεί μια άλλη οπτική της ιστορίας μέσα από τις απώλειες και τα πάθη καθημερινών ανθρώπων ή από την ανάγνωση όλων αυτών να διδαχτούμε για τα ανάλογα προβλήματα του σήμερα στην περιοχή;

Θα μου επιτρέψετε να παρατηρήσω πως όταν ξεκινάς ένα μυθιστόρημα- και μάλιστα το πρώτο σου- δεν έχεις τέτοιες δυσβάσταχτες και βαρύγδουπες προθέσεις. Δεν έχεις καν “προθέσεις”. Εγώ το μόνο που ήθελα ήταν να “κουβεντιάσω” με τη φωτογραφία των Μελενίκιων προσφύγων. Όλα τ' άλλα προέκυψαν. Ωστόσο κουβαλούσα μέσα μου  μια αποσκευή αντιεθνικιστική, δεν μ' αρέσει να βλέπω  τους λαούς να αλληλοτρώγονται, αυτά τα εν πολλοίς φαντασιωτικά μίση που εξακολουθούν να ταλανίζουν τα Βαλκάνια με κάνουν χάλια. Νομίζω αυτή η ματιά υποσυνείδητα βγαίνει στο μυθιστόρημα, καθώς και μια αντιπολεμική φωνούλα. Τι φταίγανε αυτά τα παιδιά των 18-20 χρονών που ήθελαν να ζήσουν, να σπουδάσουν, να αγαπήσουν, να διασκεδάσουν, τελικά  να σακατευτούν στους πολέμους, να χάσουν τους ανθρώπους τους και τελικά την πατρίδα τους. Μήπως ήθελα να κάνω ένα ρέκβιεμ γι αυτή τη τραυματισμένη, τη σακατεμένη γενιά, στην οποία  ανήκε ο παππούς μου και που σε λίγα χρόνια θα γνώριζε και τη φρίκη του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου, που ξεκίνησε από τα Βαλκάνια, μην ξεχνάτε. Βέβαια υπάρχει και ο μεγάλος “βέβηλος” έρωτας της Ελένης και του Γκεόργκι. Ο έρωτας από τη φύση του ανατρεπτικός υπερβαίνει τα μίση και τα πάθη,  κατάλοιπο μιας ρομαντικής  εποχής. [Δυστυχώς!]

  
Ως αναγνώστης σε πολλά σημεία ένοιωσα να έχω μπροστά μου ένα λεύκωμα με έντονες εικόνες που με ταξίδεψαν στον χρόνο. Σας αρέσει να μεταφέρετε τον αναγνώστη στο κλίμα της εποχής με τον τρόπο αυτό;

Επειδή δεν ήθελα να κάνω ένα “ιστορικό” μυθιστόρημα, όρος που χρησιμοποιείται συλλήβδην για τα μυθιστορήματα που έχουν ως φόντο παλαιότερες εποχές - λες και η σημερινή εποχή δεν τοποθετείται σε κάποιο  ιστορικό πλαίσιο- υιοθέτησα την τεχνική της φωτογραφίας και της κάμερας. Ο,τι γίνεται το “βλέπουμε” σαν να αραδιάζουμε φωτογραφίες, ή σαν να παρακολουθούμε ένα ντοκιμαντέρ. Με τον τρόπο αυτό όλη η υποτιθέμενη αληθοφάνεια, ή αναπαράσταση της εποχής υπονομεύεται και αμφισβητείται. Εικάζουμε πως έγινε αυτό ή εκείνο, δεν ήμασταν εκεί,  μας το λένε οι ειδήσεις των εφημερίδων, ή τα λεξικά, ή οι ημερολογιακές σημειώσεις του Στέφανου, ή το Ημερολόγιο του Γάλλου φωτογράφου, ή  θεωρούμε πως οι ήρωες σκέφτηκαν έτσι ή αλλιώς , δεν μπαίνουμε μέσα, είμαστε απέξω και απλώς συνομιλούμε με ό,τι βλέπουμε. Σ αυτό το πλαίσιο λειτουργεί και το δεύτερο πρόσωπο που επίσης χρησιμοποιώ. Πιστεύω πως το μυθιστόρημα αγγίζει τα όρια του μεταμοντέρνου. Παίζει με αρκετά είδη μέσα αν προσέξετε, όπως και με τις γλώσσες που χρησιμοποιεί.


Στο βιβλίο υπάρχει άρωμα Γιώργου Ιωάννου. Είναι από τους συγγραφείς που σας επηρέασαν;

Χαίρομαι που το “μυρίσατε” παρόλο  που είναι τόσο διακριτικό!


Σε πρόσφατο συνέδριο Μεταπτυχιακών Φοιτητών Νεοελληνικής Φιλολογίας κάποιος υποψήφιος διδάκτωρ συμπεριέλαβε το βιβλίο σας Σκοτεινός Βαρδάρης στην έρευνά του για την σχέση μυθοπλασίας και ιστορίας στην Ελλάδα. Νοιώθετε ότι αυτό είναι μια δικαίωση για το έργο;

Το να σε διαβάζουν νέοι άνθρωποι και μάλιστα με τέτοιο τρόπο σε κάνει να νιώθεις πάρα πολύ όμορφα. Μου ακούγεται πολύ βαριά η λέξη “δικαίωση”.


Ετοιμάζετε κάτι καινούριο; Θα θέλατε να μας μιλήσετε για τα μελλοντικά σας σχέδια;

Πριν δυο μήνες κυκλοφόρησε μια μικρή μονογραφία  για τον Γιώργο Ιωάννου από τις εκδόσεις ΗΛΕΚΤΡΑ. Την έγραψα το περασμένο φθινόπωρο ενώ παρακολουθούσα και τις διορθώσεις του μυθιστορήματός μου. Μου επιτρέπετε να ξεκουραστώ λιγάκι; Σχέδια πάντως υπάρχουν.



Σας ευχαριστούμε και σας ευχόμαστε τα καλύτερα για την συνέχεια.


Σημ.: Την παρουσίαση του βιβλίου μπορείτε να διαβάσετε στην κατηγορία πεζογραφίας επιλέγοντας την ακόλουθη διαδρομή:
Πρώτη σελίδα Λέξημα.gr -> Παρουσιάσεις Πεζογραφίας -> Έλενα Χουζούρη, Σκοτεινός Βαρδάρης




         Γιάννης Μανιάτης
      για το www.lexima.gr
             16/4/2005


Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.