Λέξημα / Συνεντεύξεις / Δημήτρης ΝικορέτζοςΑνώνυμος επισκέπτης
Συνεντεύξεις Νεότερο
'Αρθρο #550 | Αποστολή από ?????? |
   Δευ 2 Φεβ 2004 
Δημήτρης Νικορέτζος
Ο Καββαδίας ζει, γιατί ήταν από την αρχή μοντέρνος ποιητής
Δημήτρης Νικορέτζος: ¨Ο Καββαδίας ζει, γιατί ήταν από την αρχή μοντέρνος ποιητής¨.
(αναδημοσίευση από την εφημερίδα Εμπρός της Λέσβου, φύλλο Πέμπτης 4 Σεπτεμβρίου 2003 με την άδεια του συγγραφέα)
Ο κ. Δημ. Νικορέτζος έχει εκδόσει το βιβλίο: Νίκος Καββαδίας, ο τελευταίος αμαρτωλός, από τις εκδόσεις Εμπρός.


Ποιος ήταν ο στόχος της έρευνας και της συγγραφής του βιβλίου σας για τον Καββαδία;
"Η ιδέα της συγγραφής και της έρευνας του βιβλίου αυτού ξεκίνησε μάλλον τυχαία. Το έναυσμα για να ασχοληθώ ήταν το αφιέρωμα της Νέας Εστίας στο Νίκο Καββαδία (τεύχος 1ης Ιουνίου 1998), που είχα προσωπικά συγκροτήσει. Στην πορεία της εργασίας μου ανακάλυψα ¨περιοχές¨ της ποιήσής του ελάχιστα φωτισμένες, προκλητικές ακόμη και για κάποιες απόπειρες συγκριτικής, στη διασταύρωσή τους με ομόλογους ή ομόσχολους με αυτόν ποιητές, ¨περιοχές¨ που με ώθησαν σε μια πιο βαθιά και πιο εμπεριστατωμένη ανατομία του έργου του από εκείνην που μας παρείχε η ως τότε βιβλιογραφία του. Αυτή ακριβώς η έλλειψη σε σχέση με την απήχηση και την αποδοχή του ποιητή από ένα μεγάλο και σταθερό αναγνωστικό κοινό, κινητοποίησε το ενδιαφέρον μου για μια πλατύτερη και διεισδυτικότερη, φιλολογική, ιστορική και κριτική εποπτεία στο ποιητικό του έργο. Σε τελική ανάλυση, στόχος μου ήταν η δημιουργία ενός βιβλίου-οδοδείκτη, ενός βιβλίου αναφοράς, στο λεπτομερέστερο, αναλυτικότερο και ιο ολοκληρωμένο που έχει γραφτεί ως σήμερα για τη ζωή και το έργο του».

Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες δυσκολίες που συναντήσατε για την πορεία της έρευνάς σας;
«Ασφαλώς, η συγκέντρωση και η κατανομή του υλικού σε ό,τι αφορά τα γνωρίσματα της ποίησης του, δηλαδή την εποχή του, τη γλώσσα του, τη στιχουργική του, την κριτική του, το βιοχρονολόγιό του και γενικότερα τη φιλολογία του -ακόμη και την παραφιλολογία του. Αν συναριθμήσετε σ' όλα αυτά και τον μεγάλο όγκο του εικαστικού υλικού που χρησιμοποίησα (εικόνες, σκίτσα, επιστολές, αυτόγραφα κ.λπ.), υλικό που έπρεπε να ταξιθετηθεί και να ενταχθεί στα κεφάλαια του βιβλίου στα οποία το καθένα αναφερόταν, κατανοείτε το μέγεθος του πνευματικού μόχθου που ααιτήθηκε για την ολοκλήρωση ενός έργο 440 σελίδων».

Στον υπότιτλό σας χαρακτηρίζετε τον Νίκο Καββαδία ως «Τελευταίο αμαρτωλό». Για ποιο λόγο;  
«Ο υπότιτλος προσδιορίζει -με ακρίβεια, νομίζω- το περιεχόμενο της ίδιας της ποίησής του. Οι «ήρωες» των ποιημάτων του ήταν καθ' αυτό άνθρωποι του περιθωρίου, μια πανσπερμία αμαρτωλών, ανθρώπων του λιμανιού και της θάλασσας, στιγματισμένων επό το αλκοόλ, τα ναρκωτικά, την έκφυλη ζωή με γυναίκες του δρόμου, οι πιο πολλοί «χτυπημένοι» με τατουάζ. Απ' όλα αυτά «αναδύεται» ένας ιδιότυπος εξωτισμός, που χαρακτήριζε -πρέπει να πω- και τον ίδιο τον Καββαδία. Το βιωματικό στοιχείο των ηρώων του, ήταν απαρόμοιαστο με τη ζωή του και αναδεικνύεται δραματικά από το γεγονός ότι ο Καββαδίας αμάρτανε και ζητούσε την εξιλέωση, κάτι που συναντάμε και στον ¨ομοφυλοφυλικό¨ Καβάφη. Όμως, και πέρα από τους ήρωές του, η κοσμογραφία του Καββαδία ήταν τα μπαρ των λιμανιών, τα κακόφημα σπίτια, τα καταγώγια και γενικά οι τόποι της αμαρτίας, όπου συμφύρονταν και πρωταγωνιστούσαν κοινές γυναίκες, μούτσοι, ναύκληροι, θερμαστές, λοστρόμοι, μάγειροι, μηχανικοί, άνθρωποι κατά κανόνα σκοτεινοί, με ανωμαλίες και βίτσια, βουτηγμένοι στο βούρκο και την ακολασία. Ο Καββαδίας δεν ήταν τίποτ' άλλο, παρά ένας ανατόμος της ψυχής τους. Πρέπει, μάλιστα να σας πω ότι ανατομία σ' αυτήν την τάξη των ανθρώπων κανένας ποιητής δεν είχε αποτολμήσει ως τότε στην ελληνική ποίηση πριν τον Καββαδία».

Μιλάτε στον πρόλογό σας για ελάχιστα φωτισμένες πλευρές στην ποίηση του Καββαδία. Δώστε μας κάποιες απ' αυτές.
«Αν συγκρίνετε το μέγεθος της απήχησης του Καββαδία και προπαντός τη διάρκειά του σε σχέση με τον αριθμό των βιβλίων που γράφτηκαν για την ποίησή του, θα διαπιστώσετε ότι το δεύτερο σκέλος της παραμέτρου υστερεί απελπιστικά. Τα βιβλία που γράφτηκαν για το έργο του -τα περισσότερα  μονογραφίες- δεν ξεπερνούν τα δάκτυλα του ενός χεριού. Κι αυτά αναφέρονται μόνο σε επιμέρους πτυχές του έργου του, είτε στη γλώσσα του, είτε στην πολιτική διάσταση της ποίησής του, είτε σε κάποιο συγκεκριμένο βιβλίο του (π.χ. η Βάρδια). Δεν υπάρχει μια συνολική γεωγραφία της ποίησής του, που να το διατρέχει εξαντλητικά. Για παράδειγμα, πουθενά δεν αναλύεται η δομολογία της στιχουργικής του, απουσιάζει ο συγκριτισμός του με άλλους ποιητές του ελληνικού μπωντλαιρικού κύκλου (π.χ. με τον Ορέστη Λάσκο, τον Τάσο Παππά, τον Αλέξανδρο Μπάρα, τον Άγγελο Δόξα κ.λπ.), οι πρώτες γραφές των ποιημάτων του και ο τρόπος επεξεργασίας τους και άλλα πολλά που αν τα ανέφερα, η απαρίθμησή τους θα με πήγαινε μακριά».

Πού αποδίδετε το γεγονός ότι αυτός ο ολιγογράφος ποιητής διατηρεί για πάνω από 70 χρόνια την αίγλη και την επικαιρότητά του;
«Πιστεύω στην αυθεντικότητά του και την αλήθεια του. Αυτό θα μου πείτε είναι ένας πολύ γενικός και μάλλον αόριστος χαρακτηρισμός. Αν συνδυάσετε τα στοιχεία αυτά με την εξωτική του θεματική θα βρείτε την εξήγηση. Θα πρόσθετα και έναν τρίτο λόγο που ίσως σας φανεί παράξενος. Τον Καββαδία τον έσωσε κυριολεκτικά η ολιγογραφία του. Έγραψε μόνο όσα θα κρατούσε ο χρόνος. Τα άλλα τα πέταξε. Πόσα νομίζετε ότι είναι τα ποιήματά του; Καμιά σαρανταριά. Ο αντίθετος λόγος -η πολυγραφία- είναι που «πάλιωσε» και «μίκρυνε» τον Παλαμά. Χαρακτηριστική για την ολιγογραφία του ήταν βέβαια και η περίπτωση του Καβάφη. Για να έχετε ένα μέτρο της απήχησης του Καββαδία, πρέπει να σας πω ότι οι ποιητικές του συλλογές (από τις εκδόσεις Άγρα) κάνουν τρεις με τέσσερις εκδόσεις το χρόνο. Ξέρετε πότε εξεδόθη το «Μαραμπού»; Το 1933. Πέρασαν από τότε 70 ακριβώς χρόνια. Ποιο βιβλίο άντεξε, σας ερωτώ, τόσα χρόνια, μένοντας αλώβητο από τη φθορά και μάλιστα σε ποιητικό λόγο με την παραδοσιακή τεχνοτροπία; Κανένα. Όλα τα ισοπέδωσε ο καιρός. Ο Καββαδίας ζει γιατί ήταν από την αρχή μοντέρνος ποιητής.
Η περίπτωσή του διαψεύδει εκείνους που ισχυρίζονται ότι ο ελεύθερος στίχος προσδιορίζει a priori το μοντέρνο και ο παραδοσιακός το παρωχημένο. Στη νεολαία ο Καββαδίας είναι δημοφιλέστατος ποιητής. Πιο δημοφιλής και από τον Καρυωτάκη. Γι' αυτό και μελοποιήθηκε κατά κόρον και διαβάζεται απ' όλο τον ελληνικό λαό».


Προσωπικά εσάς τι σας γοητεύει στην ποίηση του Καββαδία;
«Προσωπικά με γοητεύουν τρία πράγματα: ο ολιγοσύλλαβος στίχος του (ιδιαίτερα στο Πούσι), η γλώσσα του και ο εξωτισμός του. Θα έδινα ιδιαίτερη έμφαση στη γλώσσα του, μια γλώσσα ενός ιδιωματικού ναυτικού κώδικα ή καλύτερα ενός μωσαϊκού γλωσσικών τύπων, με δική της παρασημαντική, που απαιτεί γλωσσολογική έρευνα, δύσκολη σε αρκετά της σημεία, με πολλούς ναυτικούς όρους, ξένα τοπωνύμια, λέξεις ιδιότυπες της ναυτικής αργκό, ειδικής χρήσης, με άγνωστα στους πολλούς και ποικίλα σημαινόμενα, που παρουσιάζουν προβλήματα στην ερμηνεία τους, όρους γεωγραφικούς, ονόματα πόλεων, νησιών, λιμανιών, ακρωτηρίων, κόλπων, υφάλων, βράχων, κ.λπ., που δίνουν στη γλώσσα του εξωτισμό και στην ποίησή του ένα ιδιαίτερο υποβλητικό χρώμα. Αρκεί να σας πω ότι έχουν εκδοθεί ακόμη και…ερμηνευτικά λεξικά, οδηγοί για το έργο του».

Ποια είναι η άποψή σας για την αντιμετώπιση της ποίησης του Καββαδία από την κριτική;
«Η ποίηση του Καββαδία, από την πρώτη κιόλας εμφάνισή της έγινε δεκτή με ενθουσιασμό, με ελάχιστες ή περιορισμένες εξαιρέσεις. Γνώρισε αμέσως την κριτική συναίνεση. Οι κριτικοί της εποχής έγραψαν για το «Μαραμπού» (1933), σχόλια εγκωμιαστικά με πρώτο και καλύτερο το Φώτο Πολίτη. Δεν είναι τυχαίο ότι και αυτός ο συνήθως δύστροπος κριτικός, εκτιμώντας τις αναλογίες του, δεν δίστασε όταν διάβασε το βιβλίο αυτό με τον ιδιότυπο εξωτικό τίτλο, να υποδεκτεί το δημιουργό του με θερμά λόγια γράφοντας ότι «τέτοιοι νέοι είναι τα πρώτα θεμέλια ενός πολιτισμού μελλοντικού που θα ανανεώσει τις ανθρώπινες αξίες»!!! Οι κριτικοί που είδαν με επιφυλάξεις την ποίησή του, θεωρώντας την ποίηση φαυλόβιας ή περιθωριακής τοπογραφίας, ήταν ελάχιστοι».

Πώς βλέπετε το πεζογραφικό έργο του Καββαδία;
«Η πεζογραφία του Καββαδία έχει κατατεθεί κυρίως στο ναυτικό πεζογράφημά του «Βάρδια» (1954). Το 1997 οι εκδόσεις Άγρα κυκλοφόρησαν δύο μεταθανάτια βιβλία του, τα τομίδια «Του Πολέμου- Στο άλογό μου» και «Λι», που δεν νομίζω ότι διαφοροποιούν την εικόνα του. Πάντως, τα βιβλία αυτά δεν είναι παρά ένα απείκασμα της ποίησής του. Άλλωστε, η ταύτιση ποίησης και πρόζας στο έργο του είναι τόσο έντονη, που δικαιολογεί την άποψη του Μ. Καραγάτση ότι «ο Καββαδίας είναι ο μόνος που γράφει πρόζα μ' όλους τους κανόνες της ποίησης και ποίηση μ' όλους τους κανόνες της πρόζας». Αυτός ήταν ο λόγος που η κριτική μίλησε για κατάργηση φραγμών ανάμεσα στην ποίηση και την πρόζα του Καββαδία και για αμοιβαία ανάμειξη πεζογραφικών με ποιητικά στοιχεία. Η πεζογραφία του ήταν απλά το άλλο πρόσωπο της ποίησής του».


Σοφία Κολοτούρου για το lexima.gr

Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.