Λέξημα / Άρθρα / Λαίδη ΟθέλλοςΑνώνυμος επισκέπτης
Άρθρα Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #546 | Αποστολή από ?????? |
   Δευ 19 Φεβ 2007 
Λαίδη Οθέλλος
Λαμπρίνα Μαραγκού : Ηλίας Λάγιος, ο ποιητής του μεταφυσικού  οράματος


Ηλίας Λάγιος, ο ποιητής του μεταφυσικού  οράματος


Ένα σχόλιο πάνω στο θεατρικό του έργο « Η Ιστορία της Λαίδης Οθέλλος»





     Ο Ηλίας Λάγιος έφυγε νωρίς. Τα βιογραφικά του είναι γνωστά και είναι ο πιο ανώδυνος τρόπος να αναφερθεί κάποιος στο όνομά του, να δώσει πληροφορίες ληξιαρχικού περιεχομένου , να αποχαιρετήσει με επισημότητα την μορφή του , να επιχειρήσει μια γρήγορη ανάλυση και αποτίμηση του έργου του. Επιλεκτικά, έγιναν αφιερώματα, γράφηκαν άρθρα στις εφημερίδες , δόθηκαν προσωπικές μαρτυρίες από φίλους και γνωστούς και γενικά η αποχώρησή του γνωστοποιήθηκε με την καθιερωμένη  διαδικασία , την διαδικασία της επικίνδυνης παραβίασης του εσώτατου ψυχισμού του. Γιατί όλη αυτή η ενθύμηση , η επιβράβευση ή και σε κάποιες περιπτώσεις ο ψόγος, συντελούν στην επιφανειακή ψηλάφηση της ζωής του και κατά συνέπεια της ποίησής του.
     Οι αναλύσεις και τα αφιερώματα επικεντρώνονται σε ποιητικές του συλλογές, σε πεζά κείμενα, χρησιμοποιώντας αποσπάσματα από το έργο του και μόνο στο βιογραφικό του αναφέρεται και η συγγραφή ενός θεατρικού έργου του, το οποίο  και ανέβηκε στο θέατρο τον Ιανουάριο του 1992  από την ηθοποιό Όλια Λαζαρίδου, με την φωνή του Βασίλη Παπαβασιλείου, με μουσική Νίκου Ξυδάκη κάτω από την καθοδήγηση της σκηνοθέτιδας Μαρίας Νικολοπούλου  και εκδόθηκε τον ίδιο μήνα από τις εκδόσεις « Εστία ».
     Η ουσία του θεάτρου είναι το δράμα και το θέατρον, δηλαδή ο χώρος όπου κανείς το βλέπει. Το θέαμα είναι εκείνο που δίνει πνοή στο έργο και που ο συγγραφέας καλείται να κοινωνήσει στον θεατή την όψη της ψυχής του. Ο Λάγιος δεν μπορούσε να αρνηθεί αυτή την πρόκληση. Για έναν ποιητή που το όραμά του και η οξύνοιά του συνδυάζονται με την εξομολόγηση και την απαρηγόρητη μοναξιά, το να μην εκδηλώσει την τραγικότητά του και επί σκηνής θα ήταν παράξενο. Και μάλιστα χρησιμοποιεί την ιστορία του Οθέλλου, μιας από τις τραγικότερες φυσιογνωμίες του παγκοσμίου θεάτρου, προσαρμοσμένου στο αρχέγονο πρότυπο , το γυναικείο. Και βέβαια, η τέχνη του να ανοίγεις την ψυχή στην αόρατη υπέρβαση, πως μπορεί να ονομαστεί, αν όχι ποίηση; Η υπέρβαση εδώ είναι η ίδια που συναντάται στην Μήδεια και στην Φαίδρα, η ανώτατη αρχή του πάθους που τελικά εξιλεώνει και τον θύτη και το θύμα. Κάτω από αυτό το πρίσμα, καθόλου δεν ξενίζει η ενασχόληση του Λάγιου με το θέατρο, έστω και σε ένα έργο, καθώς σαν  « poιte maudit »  και με την εμπειρία του από τους ξένους συγγραφείς, δεν διστάζει με όπλο πάντα τον αυτοσαρκασμό του και την γλωσσική του επάρκεια, να αποκρύπτει και συγχρόνως να φανερώνει ένα μέρος του ανθρώπινου ασυνείδητου μέσα από την μορφή της Λαίδης, του άντρα, του ραδιοφώνου και του αφηγητή. Παίζει με το τραγικό, εν- θουσιάζεται με το πάθος, λοξοδρομεί με την τεχνική της ποιητικότητας των λέξεων.
     Η μεταφυσική ατμόσφαιρα κυριαρχεί σ' όλο το έργο. Ο αφηγητής , ήδη από την αρχή, πληροφορεί: η ιστορία έχει ειπωθεί. Πότε; Από παλιά . Από πόσο παλιά; Δεν έχει σημασία. Από τότε που γεννήθηκε ο άνθρωπος μαζί με την αγάπη , γεννιέται και η ζήλια. Και η άφεση είναι αναμενόμενη. Η συνδιαλλαγή με τους νεκρούς είναι δεδομένη. Σ' όλο το έργο του Λάγιου, και στην ποίηση και στα πεζά, ο θάνατος είναι παρών. Όπως η ανάσα, η πνοή. Αυτός εκεί, μεγάλος , τρομερός, σκληρός αλλά πάντα παρών. Εδώ όμως έχει μεγαλείο, το μεγαλείο του πάθους. « Κι ο θάνατός σου, αγάπη μου / θα' ναι περίλαμπρος και θα' ναι ένα τετράγωνο/ εγκλωβισμένο σ' έρωτα αθάνατο» ( σελ. 17 ).Δίπλα του ακριβώς, στέκει σαν αντίβαρο η νεότητα που ο άντρας την θεωρεί « η νεότης / είναι  η ηλικία της ακαταπαύστου δράσεως, / η ηλικία δίχως ηλικία, η λαμπρά ζωηρότης / της οράσεως./ Εδώ δεν υπάρχουν καταρρακωμένες αναμνήσεις, / μοναχικά δείπνα, συνέκδημοι φόβοι, οίκοι/ της μούχλας, πριονισμένα ξύλα. Θα εξυμνήσεις/ την νεότητα με λόγους θαυμάσιους, καθώς προσήκει ». Είναι η ηλικία που εκκολάπτεται ο έρωτας και το πάθος.
     Όλο το νόημα και ο προσανατολισμός της Λαίδης Οθέλλος συμπυκνώνεται σε μερικούς στίχους : « Το να πονάς / εσύ κι ο άλλος / είναι ένα πράγμα./ Αυτό που θέλεις / είναι να γίνεις / ο πόνος του άλλου./ Γιατί αν γίνεις / ο πόνος του άλλου/ γίνεσαι ο άλλος.» ( σελ. 29).
Εδώ καταρρέει όλος ο προβληματισμός των υπαρξιστών. Ο άλλος παύει να είναι η κόλασή σου,γίνεται η προέκταση του εαυτού σου, γίνεται όλος εσύ. Το κtre pour soi  με το κtre en soi  του  Sartre, ταυτίζονται και επιτυγχάνεται η τέλεια ευτυχία, μέσω της αγάπης ακόμα και μέσω της υπερβάσεως. Ο Λάγιος έχει ένα κοινό με τον Ευριπίδη και την Μήδεια. Εξυψώνει τον θάνατο,  τον εξυψώνει μέσα από την τελεολογία της άκρατης και άκριτης αγάπης. Υψώνονται οι ήρωες
μέσα στο φως, πραγματοποιούν το ταξίδι τους προς το φανταστικό, πέρα από τα στενά επίπεδα και όρια του ορθολογισμού. Η υπέρβαση έχει επιτευχθεί μέσα από την ιστορία του Οθέλλου και της Μήδειας. Το μαντήλι της Δυσδαιμόνας - άνδρα είναι το πρόσχημα, το σκαρίφημα της υπέρτατης πράξεως, καθώς η εκδίκηση είναι ο μόνος δρόμος. Με πιστόλι, με σπαθί, με πετρέλαιο που το προδομένο χέρι πυροδοτεί , μ' ένα μεταξωτό μαντήλι, μ' ένα πλαστικό μπουκάλι, με στρυχνίνη, με βιτριόλι… Τι σημασία έχει;  Σημασία έχει μόνο η αγάπη και η αιτιολογία του θεάματος  δίνεται στο τέλος από τον άντρα που πεθαμένος πλέον γνωρίζει. Γνωρίζει πως το κλειδί σ' όλη την υπόθεση , που ξεκλειδώνει την πόρτα της αβύσσου , ονομάζεται Χρόνος. « Είναι ο Χρόνος / Ο Χρόνος ο Επικυρίαρχος, ο Χρόνος ο Αυθέντης/ ο Χρόνος ο Δυνάστης. / …Ο άνθρωπος / είναι υπήκοος του Χρόνου …» Γι' αυτό χάνεται η αγάπη, προσωρινά. Γιατί σε μια άλλη διάσταση που δεν υπάρχει χρόνος, οι ίδιοι άνθρωποι θα αγαπηθούν ξανά, θα ξαναπερπατήσουν στα ίδια μέρη, θα της ξαναρίξει την ζακέτα του στους ώμους της. « Εις το τέλος των αιώνων». Εκεί, κάπου και κάποτε που οι ρυτίδες δεν υπάρχουν, που η σφριγηλότητα του κορμιού είναι η ίδια γιατί δεν θα υπάρχει κορμί παρά μόνο η ψυχή, η λεπτοφυής εκείνη ενέργεια που είναι ήδη εμποτισμένη από την αγάπη και που δεν μπορεί να ξεχάσει. Γιατί ευτυχώς ο άνθρωπος θυμάται εύκολα, όταν καταλάβει πως η θύμησή του συμπίπτει με την αλήθεια, την μη λήθη.
     Ο Λάγιος φτιάχνει μια τραγωδία, στα δικά του μέτρα. Το ραδιόφωνο λειτουργεί σαν τον αρχαίο χορό, με ομοιοκατάληκτους στίχους, με αλήθειες μέσα από την λαϊκή ενσυνείδητη σοφία, λ.χ. « Αυτό είν' το μόνο που' χω μάθει / πως θα πεθάνει ό,τι αγαπούμε» ( σελ. 24). Ο αφηγητής είναι η επεξήγηση συναισθημάτων και δράσεως και ο άνδρας ακούγεται μονάχα. Η ηρωϊδα είναι μόνη στη σκηνή. Μόνη μαζί με τον λόγο του συγγραφέα, ο μοναδικός μεταφραστής -μετατροπέας ενός μεταφυσικού προβληματισμού που υποδηλώνει γνώσεις φυσικής προχωρημένης και που η φιλοσοφία δεν διστάζει να φανερωθεί κρυμμένη όμως καλά μέσα στο ανθρώπινο πάθος. Η ιστορία, δανεισμένη από τον Σαίξπηρ, προσαρμοσμένη όμως, χρησιμοποιείται σαν όχημα για έναν διαφορετικό προβληματισμό που παραπέμπει σ' έναν φανταστικό αλλά όχι ουτοπιστικό κόσμο.
Η ζήλια χρησιμοποιείται σαν όργανο στην δράση και στην εξέλιξη του έργου. Το τελευταίο ταξιδεύει σε έξω συμβατικό πλαίσιο , δίνοντας το στίγμα του συγγραφέα: το μεταφυσικό πλησίασμα του άρρητου λόγου. Η εξομολόγηση του πάθους, η παραδοχή του και η λύση , λειτουργούν πρωτογενώς. Το ουσιαστικό και το σημαντικό στοιχείο του ελλοχεύει στην πεμπτουσία του συναισθήματος που θα καρποφορήσει σε χρόνο- άχρονο, σε μια διάσταση που ξεφεύγει από την ευκλείδεια λογική μιας ψευδοπραγματικότητας. Εκεί και εστιάζεται η επιτυχία του πονήματος. Γι αυτό και ο Λάγιος, θεωρείται ποιητής.
      
                                                                                                      


                                                                                 Λαμπρίνα Α. Μαραγκού
                                                                  Φιλόλογος-Επιστημονική
                                                                  Συνεργάτhς στο Ιόνιο Παν/μιο






ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Λάγιος Ηλίας : Η Ιστορία της Λαίδης Οθέλλος, εκδ. Εστία
Λάγιος Ηλίας : Πράξη Υποταγής, εκδ. Ερατώ
Περιοδικό Αντί, Τεύχος 874-875
Για τον Ηλία Λάγιο, Η Αυγή, εκδ. Ερατώ







*   Το άρθρο είναι δημοσιευμένο και στο περιοδικό Ομπρέλα, τ. 75

Δημοσίευση στο lexima.gr : 19/2/2007



Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.