Λέξημα / Άρθρα / ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑΑνώνυμος επισκέπτης
Άρθρα Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #522 | Αποστολή από ?????? |
   Σαβ 2 Απρ 2005 
ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ
Άρθρο - έρευνα για το καυτό θέμα της κατοχύρωση των πνευματικών δικαιωμάτων.

            ΠΕΡΙ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

Τα πνευματικά δικαιώματα του δημιουργού, είναι κάτι που οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν ακούσει σε ρεπορτάζ που αφορούσαν τραγούδια, πλαστά cd και χαμένα λεφτά. Τα πνευματικά δικαιώματα όμως, δεν αφορούν μόνο τους στίχους. Ο νόμος 2121/93 περί πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων αναφέρετε στο Αντικείμενο του Δικαιώματος  στο άρθρο 2, όπου:
Παρ 1. Ως έργο νοείται κάθε πρωτότυπο πνευματικό δημιούργημα λόγου, τέχνης ή επιστήμης, που εκφράζεται με οποιαδήποτε μορφή, ιδίως τα γραπτά ή προφορικά κείμενα, οι μουσικές συνθέσεις, με κείμενο ή χωρίς, τα θεατρικά έργα, με μουσική ή χωρίς, οι χορογραφίες και οι παντομίμες, τα οπτικοακουστικά έργα, τα έργα των εικαστικών τεχνών, στα οποία περιλαμβάνονται τα σχέδια, τα έργα ζωγραφικής και γλυπτικής, τα χαρακτικά έργα και οι λιθογραφίες, τα αρχιτεκτονικά έργα, οι φωτογραφίες, τα έργα των εφαρμοσμένων τεχνών, οι εικονογραφήσεις, οι χάρτες, τα τρισδιάστατα έργα που αναφέρονται στη γεωγραφία, την τοπογραφία, την αρχιτεκτονική ή την επιστήμη.
Παρ 2. Νοούνται επίσης ως έργα οι μεταφράσεις, οι διασκευές, οι προσαρμογές και οι άλλες μετατροπές έργων ή εκφράσεων της λαϊκής παράδοσης, καθώς και οι συλλογές έργων ή συλλογές εκφράσεων της λαϊκής παράδοσης ή απλών γεγονότων και στοιχείων, όπως οι εγκυκλοπαίδειες, και οι ανθολογίες (και οι βάσεις δεδομένων), εφόσον η επιλογή ή η διευθέτηση του περιεχομένου τους είναι πρωτότυπη. Η προστασία των έργων της παρούσας παραγράφου γίνεται με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων στα προϋπάρχοντα έργα, που χρησιμοποιήθηκαν ως αντικείμενο των μετατροπών ή των συλλογών.

Οι περισσότεροι άνθρωποι, σε κάποια φάση της ζωής τους έχουνε γράψει ημερολόγιο, ποιήματα, διηγήματα, έχουνε ζωγραφίσει πίνακες και έχουνε τραβήξει φωτογραφίες. Άλλα το θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων δεν τους απασχολούσε, αφού τα έργα τους ήταν για προσωπική χρήση ή στην καλύτερη περίπτωση, για παρουσίαση στο άμεσο οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον. Τί γίνεται όμως στην περίπτωση που κάποιο δημιούργημα, θέλει να ανοίξει τους ορίζοντές του και αποφασίζει ότι θέλει να προβληθεί σε μεγαλύτερο κοινό; Όταν κάποιος δημιουργός αποφασίσει ότι θέλει να εκδώσει ή να εκθέσει το έργο του; Ή στην πιο απλή περίπτωση, να το δείξει σε κάποιον τρίτο για να πάρει μια επαγγελματική γνώμη; Τότε έρχεται η στιγμή που κάθε δημιουργός αρχίζει να σκέφτεται πώς να προστατέψει το δημιούργημά του. Για να πάρω όμως τα πράγματα από την αρχή θέτω την πρώτη ερώτηση: Ποιός είναι ο δημιουργός; Μα φυσικά αυτός που έφτιαξε το έργο.
Το άρθρο 6 αναφέρεται συγκεκριμένα στον Αρχικό Δικαιούχο.
1. Ο δημιουργός ενός έργου είναι ο αρχικός δικαιούχος του περιουσιακού και του ηθικού δικαιώματος επί του έργου.
2. Τα δικαιώματα αποκτώνται πρωτογενώς χωρίς διατυπώσεις.

Το 'Άρθρο 7 που αναφέρεται στα έργα συνεργασίας, συλλογικά και σύνθετα
1. 'Έργα συνεργασίας θεωρούνται όσα έχουν δημιουργηθεί με την άμεση σύμπραξη δύο ή περισσότερων δημιουργών. Οι δημιουργοί ενός έργου, που είναι προϊόν συνεργασίας, είναι οι αρχικοί συνδικαιούχοι του
περιουσιακού και του ηθικού δικαιώματος επί του έργου. Αν δεν συμφωνήθηκε αλλιώς, το δικαίωμα ανήκει κατά ίσα μέρη στους συνδημιουργούς.

Τί είναι όμως το περιουσιακό και το ηθικό δικαίωμα; Ποιές είναι οι εξουσίες του δημιουργού πάνω στο έργο του; Το άρθρο 3 αναφέρεται στα δικαιώματα του δημιουργού πάνω στο έργο του
1. Το περιουσιακό δικαίωμα δίνει στο δημιουργό ιδίως την εξουσία να επιτρέπει ή να απαγορεύει:
α) την εγγραφή και την αναπαραγωγή του έργου με κάθε μέσο, όπως μηχανικά, φωτοχημικά ή ηλεκτρονικά μέσα
β) τη μετάφραση του έργου
γ) τη διασκευή, την προσαρμογή ή άλλες μετατροπές του έργου
δ) τη θέση σε κυκλοφορία του πρωτότυπου ή αντιτύπων του έργου με μεταβίβαση της κυριότητας, με εκμίσθωση ή με δημόσιο δανεισμό, καθώς και την επιβολή περιοριστικών όρων στη μεταβίβαση, την εκμίσθωση ή το δημόσιο δανεισμό, ιδίως σε ό,τι αφορά τη χρήση των αντιτύπων
ε) την παρουσίαση του έργου στο κοινά στ) τη δημόσια εκτέλεση του έργου
ζ) τη μετάδοση ή αναμετάδοση του έργου στο κοινό με τη ραδιοφωνία και την τηλεόραση, με ηλεκτρομαγνητικά κύματα ή με καλώδια ή με άλλους υλικούς αγωγούς ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο, παραλλήλως προς την επιφάνεια της γης ή μέσω δορυφόρων
η) τη εισαγωγή αντιτύπων του έργου, που παρήχθησαν στο εξωτερικό χωρίς τη συναίνεση του δημιουργού ή, εφόσον πρόκειται για εισαγωγή από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, που το δικαίωμα της εισαγωγής αντιτύπων στην Ελλάδα είχε συμβατικά διατηρηθεί από το δημιουργό.

Στο άρθρο 4 διαβάζουμε για το ηθικό δικαίωμα
1. Το ηθικό δικαίωμα δίνει στο δημιουργό ιδίως τις εξουσίες:
α) της απόφασης για το χρόνο, τον τόπο και τον τρόπο κατά τους οποίους το έργο θα γίνει προσιτό στο κοινό (δημοσίευση)'
β) της αναγνώρισης της πατρότητάς του πάνω στο έργο και ειδικότερα την εξουσία να απαιτεί, στο μέτρο του δυνατού, τη μνεία του ονόματός του στα αντίτυπα του έργου του και σε κάθε δημόσια χρήση του έργου του ή, αντίθετα, να κρατάει την ανωνυμία του ή να χρησιμοποιεί ψευδώνυμο
γ) της απαγόρευσης κάθε παραμόρφωσης, περικοπής ή άλλης τροποποίησης του έργου του, καθώς και κάθε προσβολής του δημιουργού οφειλόμενης στις συνθήκες παρουσίασης του έργου στο κοινό
δ) της προσπέλασης στο έργο του, έστω και αν το περιουσιακό δικαίωμα στο έργο ή η κυριότητα στον υλικό φορέα του έργου ανήκει σε άλλον, οπότε η προσπέλαση πρέπει να πραγματοποιείται κατά τρόπο που προκαλεί τη μικρότερη δυνατή ενόχληση στο δικαιούχο
ε) προκειμένου περί έργων λόγου ή επιστήμης, της υπαναχώρησης από συμβάσεις μεταβίβασης του περιουσιακού δικαιώματος ή εκμετάλλευσής του ή άδειας εκμετάλλευσής του εφόσον αυτό είναι αναγκαίο για την προστασία της προσωπικότητάς του εξαιτίας μεταβολής στις πεποιθήσεις του ή στις περιστάσεις και με καταβολή αποζημίωσης στον αντισυμβαλλόμενο για τη θετική του ζημία.

Καλά όλα αυτά θα μου πείτε. Τα περισσότερα είναι γνωστά. Αν θέλω το έργο μου το εκθέτω, αν όχι το κρύβω, το καταστρέφω, το χαρίζω. Το θέμα όμως που καίει τους δημιουργούς είναι το πώς αποδεικνύεις σε κάποιον τρίτο ότι το έργο είναι δικό σου. Όλοι έχουμε ακούσει περιπτώσεις που το έργο κάποιου στηρίχθηκε στην ιδέα κάποιου τρίτου (με ή) χωρίς την άδειά του. Μεγάλο θέμα γίνεται κυρίως στα θεατρικά έργα και τις μεταφράσεις τους.
Σύμφωνα με το αρθρ. 3 παρ. 1 εδ. γ του ν.2121/93 η διασκευή, προσαρμογή ή άλλες μετατροπές των έργων (άρα και το σενάριο) απαγορεύονται χωρίς άδεια του δικαιούχου. Και η μεν ιδέα δεν προστατεύεται από το νόμο, αλλά οι "εμφανείς ομοιότητες" υποδεικνύουν αντιγραφή .... πέραν της ιδέας. Πώς όμως ο δικαιούχος αποδεικνύει ότι το πρωτότυπο έργο  δημιουργήθηκε από αυτόν; Η «κατοχύρωση της πνευματικής ιδιοκτησίας» είναι η απόδειξη ότι ένα έργο δημιουργήθηκε από τον δημιουργό του κάποια χρονική στιγμή.
Για να ξεκαθαρίσει το τοπίο, ζήτησα την πολύτιμη βοήθεια του Επ. Καθ. Κ. Πολυζωγόπουλου, διευθυντή του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας (Ο.Π.Ι.), ο οποίος διευκρίνισε κάποια σημεία (και διόρθωσε το τελικό κείμενο).
Η αρχική μου ερώτηση στον κύριο Πολυζωγόπουλο, αφορούσε τον τρόπο που ένας δημιουργός αποδεικνύει ότι ένα έργο είναι δικό του. Παλιά, έστελνα αντίγραφα των έργων μου (πεζά) στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος, στο τμήμα εισαγωγής, που έλεγχε και καταχωρούσε τα κείμενα στην «μερίδα» μου. Όταν κάποια στιγμή, σταμάτησε η Εθνική Βιβλιοθήκη να δέχεται έργα, πήγα σε μια συμβολαιογράφο. Η πράξη της κατοχύρωσης, με κάποιο κόστος, βεβαίωνε την κατάθεση του εγγράφου την συγκεκριμένη ημερομηνία. Μου ήταν γνωστός και ο πρακτικός τρόπος της αποστολής συστημένου γράμματος στον εαυτό μου, με τα έγγραφα μέσα. Τον είχα χρησιμοποιήσει μερικές φορές, κυρίως για οικονομικούς λόγους. Ποια όμως είναι η διαφορά του ταχυδρομείου και του συμβολαιογράφου, αφού και τα δύο πιστοποιούν την ημερομηνία κατάθεσης; Ο νόμος 2121/93 αναφέρει όλα τα σχετικά για τους δημιουργούς, τους δικαιούχους και άλλα σχετικά. Δεν μπορούσα όμως να καταλάβω, αν κάποια στιγμή πήγαινα στα δικαστήρια για να αποδείξω ότι ένα έργο είναι δικό μου, ποια στοιχεία θα έπρεπε να προσκομίσω; Γιατί ο νόμος δεν ανέφερε τίποτα; Εντωμεταξύ βρήκα σε κάποια ξένη ηλεκτρονική σελίδα, διαδικασία κατοχύρωσης μέσω ίντερνετ. Ισχύει όμως κάτι τέτοιο στην Ελλάδα; Οι υπεύθυνοι του εξωτερικού με διαβεβαίωσαν ότι έχουν πελάτες τους Ευρωπαίους συγγραφείς (δεν επεκτάθηκα στο θέμα του Ευρωπαίου Έλληνα).
Ο κύριος Πολυζωγόπουλος ήταν σαφέστατος σε όλες τις απαντήσεις που μου έδωσε:
«Ως υποκατάστατο της κατάθεσης στην Εθνική Βιβλιοθήκη χρησιμοποιείται ήδη στην πράξη, κατά πληροφορίες μας, η σύνταξη της συμβολαιογραφικής πράξης κατάθεσης ή η συστημμένη επιστολή που αναφέρετε.
Ο ρόλος του συμβολαιογράφου στα θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας είναι κατ' αρχήν αποδεικτικός. Με τη σύνταξη πράξης κατάθεσης αποκτάται βεβαία χρονολογία με βάση δημόσιο έγγραφο,
α) πιστοποιείται δηλαδή ότι το κατατιθέμενο έργο είχε δημιουργηθεί σε συγκεκριμένο χρόνο,
β) δεν αποκτάται  δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας, αφού γι' αυτό  δεν χρειάζονται διατυπώσεις κατά το νόμο.
Όλα τα θέματα "κατοχύρωσης εγγράφου" υπό το ανωτέρω πρίσμα (και μέσω Internet) κινούνται στον χώρο της αποδεικτικής διαδικασίας, ρυθμίζονται άρα από τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και δεν απασχολούν άμεσα τον νόμο περί πνευματικής ιδιοκτησίας, ο οποίος αναγνωρίζει δικαίωμα στον δημιουργό (αρθρ.παρ. 2) χωρίς διατυπώσεις
Οτιδήποτε μπορεί να εξασφαλίσει βεβαία (ή πάντως αποδεικνυόμενη) χρονολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αποδεικτικούς σκοπούς. Συνεπώς ενδιαφέρει η αντιμετώπιση των αποδεικτικών μέσων στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας και κατ' επέκταση από τα δικαστήρια. Είναι προφανές ότι βεβαία χρονολογία από δημόσιο έγγραφο, όπως η πράξη του συμβολαιογράφου, έχει άλλη αποδεικτική ισχύ από το συστημένο γράμμα, που πάντως σε πολλές περιπτώσεις είναι αρκετό».


Θα ήθελα να προσθέσω ένα ακόμη σημείο. Η ανάρτηση εγγράφων στις ηλεκτρονικές σελίδες, που περιέχουν και την ημερομηνία ανάρτησης (τα μέλη της συντροφιάς του Λέξημα.gr θυμάστε την σχετική συζήτηση με τον Γιάννη Μανιάτη που έλεγε ότι είναι σημαντικό να υπάρχει η ημερομηνία), κατοχυρώνει ως ένα σημείο με την ανωτέρω έννοια το κείμενο στον δημιουργό του. Το ίδιο ισχύει και με την δημοσίευση κειμένων σε έντυπα (εφημερίδες, περιοδικά, βιβλία).

Ευχαριστώ τον κύριο Πολυζωγόπουλο που διέθεσε από τον πολύτιμο χρόνο τους για να ξεδιαλύνει με απλά λόγια τις απορίες μου και των περισσότερων δημιουργών. Κλείνοντας θα ήθελα να παραθέσω μερικά στοιχεία για τον Οργανισμό Πνευματικής Ιδιοκτησίας:
1) Ο ρόλος του ΟΠΙ προδιαγράφεται στο άρθρο 69 ν. 2121/1993 που έχει ως εξής:
"Ιδρύεται νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου με έδρα την Αθήνα και επωνυμία "Οργανισμός Πνευματικής Ιδιοκτησίας" (Ο.Π.Ι.), που εποπτεύεται από το Υπουργείο Πολιτισμού, με σκοπό την προστασία των πνευματικών δημιουργών και δικαιούχων συγγενικών δικαιωμάτων, την εποπτεία των οργανισμών συλλογικής διαχείρισης, την εφαρμογή του παρόντος νόμου και των συναφών διεθνών συμβάσεων, τη νομοπαρασκευαστική εργασία σε θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων και γενικά την εκπροσώπηση της Ελλάδας σε όλους τους αρμόδιους διεθνείς οργανισμούς, καθώς και στα Όργανα της Ευρωπαϊκής Κοινότητας. Ο Ο.Π.Ι. μπορεί επίσης να διοργανώνει κάθε είδους σεμινάρια, με σκοπό την επιμόρφωση και ενημέρωση των δικαστών, δικηγόρων, διοικητικών υπαλλήλων, δημιουργών, δικαιούχων συγγενικών δικαιωμάτων, φοιτητών και σπουδαστών για θέματα πνευματικής ιδιοκτησίας και συγγενικών δικαιωμάτων. Ο  Ο.Π.Ι.  σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να έχει ως σκοπό τη συλλογική διαχείριση των δικαιωμάτων, σύμφωνα με τα οριζόμενα στα άρθρα 54 έως 58 του παρόντος νόμου."
Από τη διάταξη αυτή προκύπτει και το σε ποιούς απευθύνεται ο ΟΠΙ.
Ο ΟΠΙ προσανατολίζεται στην παροχή και της υπηρεσίας αυτής (χορήγησης βεβαίας χρονολογίας) με ψηφιακά μέσα σε σύντομο χρόνο, αλλά εκκρεμεί ακόμη η πρόβλέψη (σε ΠΔ) των αμοιβών που θα εισπράττει γι' αυτήν. Θα πληροφορηθείτε τις εξελίξεις εν καιρώ.


Σημείωση: Το πλήρες κείμενο του νόμου  2121.1993  περί  Πνευματικής ιδιοκτησίας, συγγενικών δικαιωμάτων και πολιτιστικά θέματα μπορείτε να διαβάσετε στη διεύθυνση:
http://www.culture.gr/6/64/law2121_gr.html





             Για το Λέξημα.gr
             Ηλίας Φλωράκης
                02/04/2005


Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.