Λέξημα / Άρθρα / Ποιητικό κείμενοΑνώνυμος επισκέπτης
Άρθρα Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #487 | Αποστολή από ?????? |
   Τρι 10 Φεβ 2004 
Ποιητικό κείμενο
Για τη γραφή και την ποίηση
"Όσα κρύβονται πίσω από το ποιητικό κείμενο"

Μερικές σκέψεις για τη γραφή και την ποίηση
Η τέχνη του γραψίματος περιλαμβάνει κάτι περισσότερο από τους απλούς νόμους της προσωδίας, της σωστής σύνταξης και της διάρθρωσης ενός κειμένου. Η λογοτεχνία, όπως και η μουσική είναι μια τέχνη του χρόνου, μια τέχνη με tempo και χρειάζεται χρόνο για να διαβαστεί και να ακουστεί, συνήθως παρουσιάζει γεγονότα ή την ανάπτυξη ιδεών ή τη διαδοχή εικόνων εν τω χρόνω. Ο ρυθμός, έχει επομένως, βασική σημασία τόσο στην ποίηση όσο και στην πεζογραφία.
Ο ρυθμός είναι μια προσπάθεια οργάνωσης του λόγου και του ήχου, ώστε να ενταχθούν στο χρόνο. Το μέτρο, προσωδιακό στην αρχαιότητα και τονικό σήμερα, έχει ακριβώς αυτό το ρόλο της διατήρησης του ρυθμού και της χρονικής ενότητας. Θα λέγαμε ότι πρόκειται για μια ολόκληρη φιλοσοφία που βρίσκεται πίσω από την άρθρωση ενός τεχνικά άρτιου στίχου ή μιας σειράς ενός αφηγήματος. Ας μη λησμονούμε άλλωστε τη στενή σχέση των λογοτεχνικών ειδών μεταξύ τους και την οποία θα πραγματευτούμε πιο κάτω.
Οι ρυθμοί της ποίησης είναι πιο αναγνωρίσιμοι και σχετίζονται με την επανάληψη ήχων, φωνηέντων ή συλλαβών ή παρηχήσεις. Οι συνηχήσεις και οι παρηχήσεις, οι παύσεις της αναπνοής  - οι ονομαζόμενες και τομές  - δεν έχουν από μόνες τους νόημα αλλά βοηθούν το νόημα διαμέσου της πρόκλησης ενός συναισθήματος.
Η ελληνική και η λατινική ποίηση χρησιμοποίησαν την εναλλαγή των βραχειών και μακρών συλλαβών εκμεταλλευόμενες πλήρως την φύση της ομιλούμενης στις περιοχές αυτές γλώσσας. Θα ήταν αδύνατον να αναμένουμε ανάλογη χρησιμοποίηση της προσωδίας σε άλλες γλώσσες καθώς τα φωνήματά και οι φθόγγοι τους διαφέρουν αρκετά.
Οι ρυθμοί της πεζογραφίας δεν είναι απαραίτητα πιο σύνθετοι από αυτούς της ποίησης αλλά είναι πιο δύσκολη η αναγνώρισή τους. Είναι γεγονός πάντως ότι υπάρχουν ρυθμοί και στο πεζογράφημα. Οι κανόνες χρήσεις του πεζογραφικού προτύπου ρυθμού είναι λιγότερο άκαμπτοι από αυτούς που διέπουν τον ποιητικό λόγο. Γι  αυτό και η ανάλυση του ρυθμού ενός πεζού κειμένου είναι δύσκολη.
Η τέχνη της γραφής περιλαμβάνει κάτι περισσότερο από τους απλούς νόμους της προσωδίας. Η δομή του έργου απαιτεί χειρισμό που να ελκύει τον αναγνώστη και να υποβοηθά την μετάδοση όχι μόνο του νοήματος του έργου αλλά και του συναισθήματός του και των ιδεών που συνοδεύουν το νόημα. Ο αναγνώστης, δέκτης στην εναλλαγή επικοινωνίας μεταξύ πομπού - δέκτη, πρέπει να συνδεθεί άμεσα με το έργο, να τοποθετηθεί μέσα σε αυτό, σε μια θέση όπως ένας θεατής ενός θεατρικού έργου.
Η προσοχή του δέκτη - αναγνώστη πρέπει να προσελκύεται και να διατηρείται από το έργο, έτσι ο συγγραφέας ή ο ποιητής σχεδιάζει το έργο του τοποθετώντας τον μέσα σε αυτό ή έξω από αυτό σε θέση τέτοια όμως, ώστε να δύναται να παρακολουθεί τα διαδραματιζόμενα και να ενδιαφέρεται για την εξέλιξη ή να περισκέπτεται για τα λεγόμενα σε αυτό. Όταν ερχόμαστε σε συνάντηση με κάποια ενέργεια ή αντικείμενο υφιστάμεθα μια επίδραση και αντιδρούμε κατά έναν τρόπο συγκεκριμένο, προσαρμοσμένο ίσως σε αυτό που νιώσαμε. Υπ  αυτή την έννοια η παράσταση δε συνδέεται με τη συνείδηση ή το συναίσθημα αλλά αποτελεί μόρφωμα που δημιουργείται αποκλειστικά από τις αισθήσεις και στο οποίο ο άνθρωπος έχει έναν κατά το μάλλον ή ήττον αυτοματοποιημένο τρόπο αντίδρασης, κάτι σαν αντανακλαστική δημιουργία εικόνας για αυτό που συναντάμε.
Το λογοτεχνικό έργο είναι ταυτόχρονα ένα δημιούργημα των παραστάσεών μας από τον κόσμο με τον οποίο ερχόμαστε σε επαφή αλλά και ταυτόχρονα αποτελεί το ίδιο παράσταση εν συνόλω. Ο δέκτης του ποιήματος δέχεται όχι μόνο τις παραστάσεις του δημιουργού αλλά και την σκέψη του και το ίδιο το κείμενο ως παράσταση.



Για το Λέξημα

Στέλλα Κοντογιάννη




Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.