Λέξημα / Άρθρα / Ο ρεαλιστικός τρόπος γραφήςΑνώνυμος επισκέπτης
Άρθρα Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #481 | Αποστολή από ?????? |
   Τρι 13 Ιαν 2004 
Ο ρεαλιστικός τρόπος γραφής
Αυτοβιογραφική και « μονομερής» αφήγηση
Ο ρεαλιστικός τρόπος γραφής

Αυτοβιογραφική και « μονομερής» αφήγηση

Υπάρχει συχνά η τάση να ταυτίζεται η πρωτοπρόσωπη αφήγηση με την απλή κατάθεση εμπειριών επί χάρτου. Υπάρχει όμως αρκετή διαφορά ανάμεσα στα δύο είδη αφήγησης. Ο λόγος για ένα είδος αφήγησης που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «μονομερή» και η οποία μπορεί να είναι πρωτοπρόσωπη ή ετεροπρόσωπη. Στην περίπτωση της αμιγώς αυτοβιογραφικής αφήγησης έχουμε ταύτιση του αφηγητή και του γράφοντος. Στην περίπτωση της μονομερούς μπορεί να έχουμε πρωτοπρόσωπη έκθεση των γεγονότων αλλά ο αφηγητής και ο γράφων είναι δύο ξεχωριστά πρόσωπα.
Όταν έχουμε αυτοβιογραφική αφήγηση, εξιστόρηση πραγματικών γεγονότων της ζωής του γράφοντος, ακόμα κι όταν ο αφηγητής μιλά στο τρίτο πρόσωπο, η οπτική γωνία είναι η ίδια. Στην περίπτωση που ο αφηγητής γράφει γεγονότα μη πραγματικά εκτεθειμένα σε πρώτο πρόσωπο, παρόλο που τα γεγονότα είναι πλαστά δίνουν την εντύπωση του αληθοφανούς. Βεβαίως η διάκριση είναι ευκρινής, όταν ο αφηγητής σε πρώτο πρόσωπο είναι λόγου χάρη γυναίκα ενώ ο συγγραφέας άντρας ή όταν ο αφηγητής είναι ένα μυθικό πρόσωπο, ήρωας επιστημονικής φαντασίας ή ακόμα και αντικείμενο, όπως στην περίπτωση του έργου «το Καύκαλο» του Κ. Καρυωτάκη.
Όταν έχουμε συναισθηματική ταύτιση του αφηγητή και του συγγραφέα τότε ο δεύτερος κατορθώνει να οδηγήσει τον αναγνώστη στην εντύπωση ότι το κείμενο είναι αυτοβιογραφικό ακόμα και όταν δεν είναι. Εδώ όμως πρέπει να επισημάνουμε ορισμένα προβλήματα της πρωτοπρόσωπης γραφής καθώς δεν θα μπορούσε εύκολα ένας συγγραφέας εκ πεποιθήσεως εργένης και κατά των παραδοσιακών θεσμών να γράψει την εμπειρία μιας γυναίκας με παιδιά κι αφοσιωμένης στο ρόλο της μητέρας και συζύγου. Αν το κατόρθωνε αυτό θα ήταν αληθινός άθλος και φυσικά για να το επιτύχει θα απαιτούνταν εξαιρετική παρατηρητικότητα και ενσυναίσθηση.
Η μονομερής αφήγηση, μπορεί να περιλαμβάνει και άλλα πρόσωπα, από το σημείο εστίασης. Οι δραστηριότητες τους εξετάζονται υπό το πρίσμα της υποκειμενικής θεώρησης του αφηγητή. Όταν λοιπόν χρειάζεται να αναφερθεί ο γράφων στα συναισθήματα, τις αντιδράσεις, τις ενέργειες των λοιπών προσώπων, αναγκαστικά τις θεάται από το δικό του οπτικό πεδίο. Εκεί βρίσκεται η τέχνη του ικανού συγγραφέα, στο να καταφέρει την υπέρβαση του εαυτού του και να προσπαθήσει να δει μέσα από τα μάτια του πλαστού προσώπου.
Ο γράφων μπορεί να χρησιμοποιήσει πολλές τεχνικές αφήγησης για τα όσα θέλει να πει, όπως τη μορφή επιστολής, απομνημονεύματος , εξιστόρησης και μπορεί να κάνει τον αναγνώστη να πιστέψει πως πρόκειται για πραγματική ιστορία, προπάντων όταν τα γεγονότα στα οποία αναφέρεται είναι πραγματικά. Το είδος αυτό ενδοκειμενικού αφηγητή είναι εν πολλοίς καλύτερο από αυτό του «παντογνώστη» εξωκειμενικού αφηγητή που συνηθιζόταν πολύ σε κάποιες παλιότερες εποχές.
Η αναζήτηση ταύτισης των λεγομένων ενός αφηγητή με πραγματικά γεγονότα της ζωής του γράφοντος είναι απόρροια της επιτυχημένης απόδοσης της ιστορίας και του κλίματος εντός αυτής. Η τάση αυτή που δημιουργείται στον αναγνώστη όμως αφαιρεί από το κείμενο τον πραγματικό σκοπό του που είναι η μεταφορά του σε μια υποθετική πραγματικότητα. Σε αυτή την περίπτωση οι ρόλοι συγγραφέα και αναγνώστη περιπλέκονται. Ο μεν συγγραφέας παρασύρει τον αναγνώστη σε μια παρακολούθηση προσωπικών υποτίθεται εμπειριών, ο δε αναγνώστης προσπαθεί να συνδέσει τα όσα διαβάζει με το πρόσωπο που τα έγραψε.
Δεν θα ήταν άστοχο να λέγαμε εδώ ότι απ' αυτό το σημείο ξεκινούν οι θεωρίες που μιλούν για «θάνατο του συγγραφέα». Ακριβώς γιατί η προσπάθεια αναγωγής των περιγραφομένων γεγονότων στην πραγματική ζωή του συγγραφέα αποβαίνει επιζήμια τόσο για το έργο, όσο και για τον συγγραφέα αλλά και για τον αναγνώστη σε τελική ανάλυση.
Ίσως το πρόβλημα του μονομερούς ενδοκειμενικού αφηγητή να είναι ακριβώς το πρόβλημα που έχει εν γένει το ρεαλιστικό αφήγημα. Πρόκειται για το ίδιο πρόβλημα που θέτουν οι ιστορικοί τέχνης για το ρεαλισμό και το νατουραλισμό στις εικαστικές τέχνες. Ο ρεαλισμός' ήτοι η όσο το δυνατόν πιστή αναπαράσταση της πραγματικότητας γέννησε πολλούς προβληματισμούς για το αν τελικά είναι τέχνη ιδιαίτερα μετά την εισδοχή της φωτογραφίας και της δημοσιογραφίας στην κοινωνία μας. Εδώ όμως ξεκινά ένα άλλο κεφάλαιο συζήτησης.

Στέλλα Κοντογιάννη.

Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.