Λέξημα / Νέα του Βιβλίου / Η «Λένοτσκα» του ΚαζαντζάκηΑνώνυμος επισκέπτης
Νέα του Βιβλίου Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #280 | Αποστολή από ?????? |
   Πεμ 19 Φεβ 2004 
Η «Λένοτσκα» του Καζαντζάκη
Στα 101 της «έφυγε» η Ελένη Καζαντζάκη
Στα 101 της «έφυγε» η Ελένη Καζαντζάκη

Η «Λένοτσκα» του Καζαντζάκη

Η Ελένη Καζαντζάκη, δεύτερη σύζυγος του Νίκου Καζαντζάκη, η «Λένοτσκα», όπως την αποκαλούσε χαϊδευτικά, άφησε την τελευταία πνοή της χθες το μεσημέρι (ημέρα γενεθλίων του συγγραφέα), σε ηλικία 101 ετών, στο νοσοκομείο «Ερρίκος Ντυνάν», όπου νοσηλευόταν το τελευταίο δεκαήμερο με καρδιοαναπνευστικά προβλήματα. Εφυγε έπειτα από σχεδόν μισό αιώνα από το θάνατο του συζύγου της (1957).

Με δήλωσή του ο υπουργός Πολιτισμού Ευάγγελος Βενιζέλος εξέφρασε τα συλλυπητήριά του στους οικείους και στο θετό γιο της Πάτροκλο Σταύρου, σημειώνοντας ότι «έφυγε πλήρης ημερών, πιστή θεματοφύλακας έως την τελευταία στιγμή του έργου του Νίκου Καζαντζάκη». Η ταφή θα γίνει δημοσία δαπάνη δίπλα στο σύντροφό της, στο Μαρτινέγκο του Ηρακλείου Κρήτης -η ημέρα αναμένεται να ανακοινωθεί.

«Η δύναμη της ψυχής δεν έχει νικηθεί ποτέ», έλεγε προ μερικών ετών σε συνέντευξή της («Bazaar», 1997), υπονοώντας τη διεθνή απήχηση του έργου του Κρητικού συγγραφέα, αλλά και τη δική της δυναμική παρουσία στο πλευρό του για τριάντα τρία χρόνια. «Στο εφταγύναικό μου την Ελένη. Είμαι μια ηλεχτρική εγκατάσταση κι είστε το ηλεχτρικό ρεύμα. Αν κοπεί, χάθηκα», της έγραφε σε μια αφιέρωσή του. Στην πολυτάραχη ζωή της περιλαμβάνεται η σημαντική αποστολή διάδοσης και προβολής της σκέψης του Νίκου Καζαντζάκη, παράλληλα με την επιμέλεια έκδοσης και μετάφρασης των βιβλίων του σε δεκάδες γλώσσες ανά τον κόσμο. Υπήρξε και η ίδια συγγραφέας και δημοσιογράφος. Κυκλοφορούν τρία βιβλία της, «Νίκος Καζαντζάκης, ο ασυμβίβαστος», «Κίνα, μικρή πορεία στη μεγάλη χώρα» και «Μαχάτμα Γκάντι, μια άγια ζωή».

Νίκος και Ελένη Καζαντζάκη, στο σπίτι τους στην Αίγινα, το 1941
Από την Αίγινα στην Αντίμπ

Προσωπικότητα με κριτικό πνεύμα, οξυδερκής και καλλιεργημένη, υπήρξε όχι μόνο πιστή σύντροφος μα και ουσιαστική βοηθός του Ν. Καζαντζάκη, την εποχή που -ήδη διάσημος συγγραφέας και χαρισματική φυσιογνωμία- των ελληνικών γραμμάτων έγραφε τις εντυπώσεις του για το δίτομο έργο «Τι είδα στη Ρουσσία». Παρ' ότι παντρεμένος με τη Γαλάτεια Αλεξίου, γοητεύτηκε από τη νεαρή Ελένη (είκοσι ετών), το γένος Σαμίου, και η γνωριμία τους σε μια πνευματική συντροφιά στη Δεξαμενή του Κολωνακίου (στις 18 Μαΐου 1924) υπήρξε καθοριστική. Συνέζησαν επί 18 χρόνια και παντρεύτηκαν το 1945, με κουμπάρο τον Αγγελο Σικελιανό.

Την επόμενη χρονιά το ζεύγος Καζαντζάκη εγκατέλειψε την Αίγινα, για να μετακινηθούν στην Αντίμπ της Γαλλίας ως αυτοεξόριστοι. Ακαταπόνητη παρουσία δίπλα του, η Ελένη έζησε την εμπειρία ενός σπουδαίου συγγραφέα που κατακρίθηκε και λατρεύτηκε, έγινε αντικείμενο μελέτης, μα και λοιδορήθηκε, με κορυφαία γεγονότα τόσο την καταδίκη του από την Εκκλησία της Ελλάδος και το Βατικανό όσο και την απόρριψή του από την Ακαδημία Αθηνών ως υποψηφίου για το βραβείο Νόμπελ το 1946. Εγραφε μάλιστα ο Αλμπέρ Καμί στην Ελένη Καζαντζάκη: «...Και ακόμα δεν ξεχνώ ποτέ πως τη μέρα που λυπόμουν να δεχθώ μια διάκριση, που ο Καζαντζάκης άξιζε εκατό φορές περισσότερο, επήρα από εκείνον το πιο γενναιόδωρο από όλα τηλεγράφημα...»

Η Ελένη χαρακτηριζόταν από τους φίλους του ζεύγους ως φύλακας-άγγελος του Νίκου, διαθέτοντας αρχοντιά και αυταπάρνηση στις περιστάσεις του κοινού βίου τους. «Στην Ελένη οφείλω την καθημερινή ευτυχία της ζωής μου», έλεγε χαρακτηριστικά. Στη βιογραφία του (1977), βασισμένη σε ανέκδοτα γράμματα και κείμενά του, σημειώνει ότι «θα 'πρεπε να κρίνουμε τον Καζαντζάκη όχι από το τι έκαμε, κι αν αυτό που έκαμε έχει ή δεν έχει ανώτατη αξία. Παρά τι ήταν αυτό που ήθελε να κάμει, κι αν αυτό που ήθελε να κάμει είχε ανώτατη αξία για κείνον και για μας τους άλλους».

Η Ελένη Καζαντζάκη με τον Αντονι Κουίν, όταν ο «Ζορμπάς» γινόταν ταινία από τον Μιχάλη Κακογιάννη
«Γενναία συντρόφισσα»

Ο Πάτροκλος Σταύρου, θετός γιος της Ελένης Καζαντζάκη και πρόεδρος του Ιδρύματος Μελετών «Νίκος και Ελένη Καζαντζάκη» κάνει λόγο σε άρθρο του για την τρυφερότητα που τους συνέδεε: «Ο ένας διάβασε μέσα στα μάτια του άλλου το αλληλένδετο πεπρωμένο του. Και όταν αποφάσισαν να δεθούν μεταξύ τους και θαρραλέως να συζούν, πριν ακόμη από το γάμο, ο Νίκος είπε στην Ελένη ότι η αγάπη τους είναι μονόδρομος, δρόμος χωρίς επιστροφή. Της είπε ακόμη ότι στη ζωή τους θα βρουν δυσκολίες πολλές, μπορεί και "να πουν το ψωμί ψωμάκι". Και το είπανε». Αναφέρεται επίσης στις δυσκολίες επιβίωσής τους: ένα πράγμα όμως δεν θα της συμβεί ποτέ μαζί του, να πλήξει. Δεν έπληξε ποτέ. Και στάθηκε στον "πούντον" της, όπως λέμε στην Κύπρο. Σε όλες τις αντίξοες ώρες, η Ελένη με αυταπάρνηση του συμπαραστάθηκε και τον γλύκαινε. Και στις ευτυχισμένες ώρες τού έκανε τη γη παράδεισο. Εγινε αθλητίνα και συναθλητίνα του, "γενναία συντρόφισσα στον εδικό του ανήφορο"».

Μετά το θάνατο του συζύγου της (Φράιμπουργκ, 26 Οκτωβρίου 1957) η Ελένη Καζαντζάκη αποφάσισε να μετοικήσει για μία ακόμη φορά. Διέμεινε στη Γενεύη μέχρι το 1989, όπου εξαιτίας ενός τροχαίου μεταφέρθηκε οριστικά στην Αθήνα. Ο Πάτροκλος Σταύρου θυμάται «την καλοσύνη, το θάρρος, την αίσθηση δικαιοσύνης, τη μαχητικότητά της». «Ηταν», όπως αναφέρει στην «Ε», «ασύλληπτο αγρίμι ελευθερίας. Δεν φοβόταν! Πήγε στην Κύπρο το '67, τον Νοέμβριο, όταν επρόκειτο να γίνει η εισβολή. Της είπα να φύγει. Και είπε: "Δεν είμαι σαν τα ποντίκια που εγκαταλείπουν το καράβι όταν βουλιάζει. Θα μείνω, κι αν επιζήσουμε θα συναντηθούμε, και αν όχι θα είναι καλό να πεθάνω στην Κύπρο για την Κύπρο"». Κι ακόμη, ανακαλεί τις ημέρες της εισβολής στο νησί: «Βρισκόταν στο σημείο εισβολής. Τη συνέλαβαν οι Τούρκοι, έπιασε το όπλο του Τούρκου και του είπε "δεν ντρέπεσαι" στα γαλλικά και τον διέταξε και ανέβηκε στο διαμέρισμά της να πάρει κάποια πράγματα. Οι δυνάμεις ζωής που είχε μέσα της ήταν ακατάβλητες».

«Αγάπησα γυναίκες -γράφει ο Καζαντζάκης, τιμώντας την- στάθηκα τυχερός, εξαίσιες γυναίκες μου 'τυχαν στο δρόμο μου, ποτέ οι άνδρες δεν μου 'καμαν τόσο καλό και δε βοήθησαν τόσο τον αγώνα μου όσο οι γυναίκες ετούτες. Κι απάνω απ' όλες μία, η τελευταία...»

Ο πρόεδρος της Ν.Δ. Κώστας Καραμανλής, για το θάνατο της Ελένης Καζαντζάκη, έκανε την ακόλουθη δήλωση: «Η Ελλάδα και η Κύπρος αποχαιρετούν σήμερα μια σπουδαία Ελληνίδα. Η Ελένη Καζαντζάκη έφυγε πλήρης ημερών. Αφήνει, όμως, παρακαταθήκη το πολύτιμο πνευματικό και κοινωνικό της έργο. Στους οικείους της εκφράζω τα συλλυπητήριά μου».

* Στην είδηση του θανάτου της Ελένης Καζαντζάκη, η πρόεδρος του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη, Κλεοπάτρα Πρίφτη, έκανε την ακόλουθη δήλωση: «Συμπαραστεκόμεθα στο θάνατο της Ελένης. Το Ελληνικό Τμήμα της Διεθνούς Εταιρείας Φίλων Νίκου Καζαντζάκη εκφράζει τη βαθύτατη θλίψη του για το χαμό της αφοσιωμένης και πιστής συντρόφισσας του μεγάλου και παγκόσμιου σήμερα στοχαστή Νίκου Καζαντζάκη».

                                                   ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΒΑΛΗΣ



                               Πηγή : ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 19/02/2004

Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.