Λέξημα / Νέα του Βιβλίου / Ζήσιμος ΛορεντζάτοςΑνώνυμος επισκέπτης
Νέα του Βιβλίου Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #276 | Αποστολή από ?????? |
   Τετ 4 Φεβ 2004 
Ζήσιμος Λορεντζάτος
Συνεπής και εργατικός ώς το τέλος
Συνεπής και εργατικός ώς το τέλος

Μια σημαντική μορφή των ελληνικών γραμμάτων, ο δοκιμιογράφος, μεταφραστής, ποιητής, κριτικός λογοτεχνίας, ο συγγραφέας του «Χαμένου Κέντρου», Ζήσιμος Λορεντζάτος, «έσβησε» από πνευμονικό οίδημα, χθες το πρωί. Ηταν 89 ετών.

Ο Ζήσιμος Λορεντζάτος σε μια από τις σπάνιες φωτογραφίες του, το 1998
Η κηδεία του θα πραγματοποιηθεί αύριο στις 3 μ.μ. στο νεκροταφείο Κηφισιάς. Ενδεικτικό της άοκνης προσωπικότητάς του είναι ότι μέχρι πριν από λίγες μέρες προετοίμαζε δύο νέες εργασίες: ένα δοκίμιο για τον Κορνήλιο Καστοριάδη , που δυστυχώς δεν πρόφτασε να ολοκληρώσει, και μια ανθολογία έργων του Καβάφη, έκδοση που προλογίζει και θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις «Ικαρος».

Ο Λορεντζάτος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1915, αλλά η καταγωγή του είναι κεφαλονίτικη. Πατέρας του ήταν ο σπουδαίος δημοτικιστής, φιλόλογος και πανεπιστημιακός Παναγής Λορεντζάτος. Αμέσως μετά τις εγκύκλιες σπουδές του, παρακολούθησε μαθήματα στη Νομική και Φιλοσοφική σχολή. Μετά τον πόλεμο, εργάστηκε ως ανταποκριτής στο BBC στο Λονδίνο, ωστόσο, μόλις ξέσπασε το Κυπριακό, αρνούμενος να χαρακτηρίσει τους Κύπριους αγωνιστές τρομοκράτες, απελάθηκε εν μία νυκτί.

Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα με ένα δοκίμιο για τον Εντγκαρ Πόε το '36. Ακολούθησε, το '47, το δοκίμιό του για το σολωμικό έργο «Δοκίμιο Ι». Διά βίου αγάπες του όμως, εκτός από τον Σολωμό, παρέμειναν ο Παπαδιαμάντης και, δευτερευόντως, οι Σικελιανός, Καρυωτάκης, Σαραντάρης και Μακρυγιάννης. Οσον αφορά τον Παπαδιαμάντη, χωρίς την ηθική και πρακτική συμβολή του Λορεντζάτου, δεν θα ήταν δυνατό να εκδοθούν τα άπαντά του (εκδόσεις «Δόμος»).

Ενας άλλος μεγάλος ποιητής για τον Λορεντζάτο υπήρξε ο Καβάφης και πέραν των ελληνικών συνόρων, εκτός από τον Ελιοτ, τον απασχόλησε ο Εζρα Πάουντ, ο Ε.Α. Μπλερ κι ο Χέντερλιν.

Εγνοια για την ακρίβεια

Ο Λορεντζάτος θα μείνει στην Ιστορία όμως, πέραν των κορυφαίων έργων του για τον Σολωμό (τρία δοκίμια) και τον Παπαδιαμάντη (δύο δοκίμια), για την πυρετική αγωνία που τον διέκρινε για τη γλώσσα. Ο εκδότης και φίλος του Δημήτρης Μαυρόπουλος («Δόμος») θυμάται χαρακτηριστικά τον Λορεντζάτο στο τυπογραφείο να παιδεύεται για μια φράση. Αυτή η έγνοια του για την ακρίβεια στην απόδοση των νοημάτων ήταν άλλωστε κοινό του σημείο με τον αγαπημένο του Σολωμό, αλλά και με τους επιστήθιους φίλους του, τον Γιώργο Σεφέρη και τον Νίκο Γκάτσο. Η κοινή έγνοια τους για τη γλώσσα αποτυπώνεται στην αλληλογραφία του Λορεντζάτου με τον Σεφέρη («Γράμματα Σεφέρη -Λορεντζάτου: 1948-1968», «Δόμος»). Στην ίδια αλληλογραφία τίθενται πάντως και ζητήματα λογοτεχνικής κριτικής.

Ο Λορεντζάτος μελέτησε διεξοδικά και τους αρχαίους κλασικούς.Τον Θουκυδίδη, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, αν και ένας εκ των μεγάλων του δασκάλων πρέπει να θεωρηθεί ο Ομηρος. Επίσης, ξεχωριστή θέση στις μελέτες του είχαν και οι μυστικοί Πατέρες. Συνοψίζοντας, θα έλεγε κανείς ότι πίσω από κάθε εργασία του Λορεντζάτου βρίσκεται η αναζήτητη του ιερού στην τέχνη, με την ευρύτερη όμως σημασία και όχι περιοριστικά τη θρησκευτική.

Ανάμεσα στα δοκίμιά του και τα «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης», «Το χαμένο Κέντρο» (για τον Σεφέρη), «Ο αρχιτέκτονας Δ. Πικιώνης», «Για τον Σολωμό, τη λύρα τη δίκαιη», «Μικρά αναλυτικά στον Καβάφη», «Παλίμψηστο του Ομήρου», «Οι Ρωμιές» (για τη γυναίκα στους Παπαδιαμάντη, Καβάφη, Σικελιανό, Χατζή), «Το τετράδιο του Μακρυγιάννη», «Η περίπτωση Πάουντ», «Καρυωτάκης», «Διόσκουροι», «Τρία κείμενα» (για τους Χατζή, Καβάφη) κ.ά. Είχε μεταφράσει έργα των Ε. Πάουντ («Κατάη»), Γουίλιαμ Μπλέικ («Γάμοι του ουρανού και της κόλασης»), του Σμέμαν («Για να ζήσει ο κόσμος») κ.ά.

Ξεχωριστή θέση κατέχει και το ταξιδιωτικό του «Στου τιμονιού το αυλάκι» («Δόμος»), έργο βασισμένο σε τετράδια που κρατούσε από τα ταξίδια του με καΐκι στις άγονες γραμμές του Αιγαίου. Τα πιο σημαντικά ποιητικά του έργα θεωρούνται η «Μικρά Σύρτις» και η δίτομη κασετίνα με τίτλο «Συλλογή-Πηγές». «Αντί Χρυσέων» είναι ο τιμητικός για τον Λορεντζάτο τόμος, με τις υπογραφές, μεταξύ άλλων, των Γ. Π. Σαββίδη, Στ. Αλεξίου, Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου, Γ. Παμπούκη, Φ. Σέραρντ, Σ. Γουνελά, Μ. Πιερή. Το σύνολο του έργου του έχει συγκεντρωθεί σε μια δίτομη έκδοση, με τίτλο «Μελέτες» («Δόμος»).

Αποποιήθηκε το βραβείο

Ως άνθρωπος, αν και κοσμοπολίτης, μια και ώς το '50 έζησε και στο Λονδίνο και στο Παρίσι, ο Λορεντζάτος υπήρξε χαμηλών τόνων. Ποτέ δεν έδωσε συνέντευξη, δεν επεδίωξε τις δημόσιες σχέσεις. Ποτέ δεν επεδίωξε τη δημοσιότητα. Χαρακτηριστική είναι η αντίδρασή του το '87 όταν τιμήθηκε με το Α' Κρατικό Βραβείο Δοκιμίου. Στην τελετή απονομής δεν παρευρέθηκε, ευχαριστώντας μεν για την τιμή, αλλά εκφράζοντας την επιθυμία το βραβείο να μεταβιβαστεί αυτούσιο σε νέο ποιητή. Αυτό αντανακλά και μια άλλη έκφανση της προσωπικότητάς του, την αγάπη του στους νεότερους.

Ανθρωπος συνεπής, εργατικός, προσηνής, με συστηματικό ημερήσιο πρόγραμμα που ακολουθούσε χωρίς απόκλιση. Δεν υπήρξε ποτέ κοσμικός. Συνήθως βρισκόταν στο πατρικό του στην Κηφισιά, όπου εργαζόταν. Φίλοι του μιλούν για έναν άνθρωπο της «πολύ απλής ζωής, που ήξερε να βλέπει σοφία στους απλούς ανθρώπους. Και για το λόγο αυτό, προτιμούσε την παρέα με τους απλούς παρά με τους επώνυμους».

Τα βιβλία του ήθελε να εκδίδονται με τους κανόνες της τέχνης, πάντα με μονοτυπία και σε πολυτονικό. Ο ίδιος ήλεγχε ακόμη και τη στοιχειοθεσία. Θείος, από την πλευρά της μητέρας του, ήταν ο υπέρμαχος της δημοτικής γλώσσας Αχιλλέας Τζάρτζανος. Πίσω του αφήνει τη μοναχοκόρη του (σχεδιάστρια κοσμημάτων) Πιερέτα.




       Πηγή :    ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 04/02/2004
                          ΙΩ. ΚΛΕΦΤΟΓΙΑΝΝΗ


Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.