Λέξημα / Ποίηση / Στο υπόγειοΑνώνυμος επισκέπτης
Ποίηση Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #216 | Αποστολή από ??????? ?. |
   Παρ 3 Ιούν 2005 
Αργύρης Χιόνης
Στο υπόγειο
Χωρίς εξώφυλλο
Στα ποιήματα της συλλογής συνυπάρχουν ο στοχασμός και η αισθητική συγκίνηση, το πραγματικό και το μεταφυσικό, το δηλούμενο και το άρρητο.

Αργύρης Χιόνης
Στο υπόγειο
εκδ. Νεφέλη, 2004


“Η ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΜΙΑΣ ΣΑΛΤΣΑΣ εξαρτάται από την αναλογία των υλικών όπως, άλλωστε, και η επιτυχία μιας ζωής.” (Από το ομότιτλο ποίημα της συλλογής)

         Αυτή την συνταγή ακολουθεί ο Αργύρης Χιόνης στην τελευταία, ενδέκατη, ποιητική συλλογή του όπου κυριαρχούν ο θάνατος και η φύση. Αν στον καμβά της ποίησης τα ποιήματα του Μίλτου Σαχτούρη είναι τα σκούρα χρώματα, ενός δωματίου μεγαλούπολης, τα ποιήματα του Αργύρη Χιόνη προσθέτουν το ανοικτόχρωμο φόντο ενός περι-βάλλοντος ορίζοντα, ενώ η υπαινικτική και η εξομολογητική του διάθεση, θα προκαλέσει τον στοχασμό του αναγνώστη μπροστά στις μικρές - μεγάλες αλήθειες που θα συναντήσει στους στίχους των ποιημάτων. Εγκεφαλική η ποίησή του;  Ναι θα λέγαμε, αλλά όχι μόνο, καθώς συνυπάρχουν ο στοχασμός και η αισθητική συγκίνηση, το πραγματικό και το μεταφυσικό, το δηλούμενο και το άρρητο χωρίς να δίνεται στον αναγνώστη η αίσθηση της επιτηδευμένης ποίησης.

         Όλα τα ποιήματα της συλλογής είναι πεζόμορφα, κάτι που συνιστά την προσωπική στάση - τοποθέτηση του Α.Χ., απέναντι στη στιχοποιία των ημερών μας, με τα σημεία στίξης και τους συνδέσμους να χωρίζουν τους στίχους των ποιημάτων, και τον ρυθμό τους, να προσεγγίζει την καθημερινή εκφορά του λόγου, έχοντας ενσωματώσει προγενέστερους και ήδη γνωστούς ποιητικούς ρυθμούς. Χαρακτηριστικό, είναι ίσως, το παράδειγμα : “τόσο και πιό συχνά η νοσταλγία με ωθεί ν' ανοίγω το σεντούκι καί ν' ανασύρω από κεί”  (από το ποίημα ‘Το σεντούκι' , σελ. 17).   Γλωσσικά, κυριαρχεί η καθομιλουμένη, χωρίς όμως να απουσιάζει η τόλμη[1], όταν κρίνει ότι λέξεις της καθαρεύουσας ή της δημοτικής προσφέρουν στη μουσικότητα και στην ποιητικότητα της γραφής του. Αυτή η φαινομενική απλότητα γλώσσας και ρυθμού, η μεγαλοπρέπεια της απλότητας ας μου επιτραπεί να την χαρακτηρίσω έτσι, μαζί με την περιορισμένη πολυσημία δίνουν μια νοηματική πληρότητα στον αναγνώστη, έστω και σε επίπεδο πρώτης ανάγνωσης, κάτι που θα πρέπει να καταλογίσουμε στις προθέσεις του ποιητή[2] και η οποία λειτουργεί θετικά, θα λέγαμε, για το σύνολο της ποίησης[3].

         Τα ποιήματα της συλλογής, προδημοσιευμένα τα περισσότερα σε λογοτεχνικά περιοδικά, χωρίζονται σε τρεις ενότητες:
ΣΤΟ ΥΠΟΓΕΙΟ, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ    και   ΟΤΑΝ ΜΕ ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΤΑΙ Η ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑ.

Στην πρώτη ενότητα, από την οποία πήρε και τον τίτλο της η συλλογή, ο αναγνώστης θα συναντήσει το χθες, το σήμερα και το αύριο σε κυριολεκτικό, αλλά και μεταφορικό χώρο.
Η υγρασία, Τα σκουλήκια, Τα φαντάσματα, Τα ξύλα, Τα ποντίκια, Το ποδήλατο, είναι μερικοί από τους τίτλους, που υποδηλώνουν το περιεχόμενο, των δέκα ποιημάτων της ενότητας.

Στη δεύτερη ενότητα, ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ - και του θανάτου, θα συμπληρώναμε - ο  θάνατος και η φύση είναι οι βασικοί άξονες, με τον θάνατο να επεκτείνεται πέρα από το γνωστό τρίπτυχο - φόβος, αποδοχή, φιλίωση - στην επίκληση του τέλους. Σε αυτή την ενότητα οι τίτλοι αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των ποιημάτων.

ΝΑ ΞΕΚΙΝΑΜΕ ΑΡΑΓΕ ΑΠ' ΑΥΤΟΝ; Νά είναι άραγε ο θάνατος Ιθάκη; (σελ. 21)  
Είναι το πρώτο ποίημα της δεύτερης ενότητας, σε πρώτο πληθυντικό πρόσωπο, με το οποίο αποτυπώνεται η πανανθρώπινη αγωνία.

Δύσκολη η ζωή κι απλούστατος ο θάνατος, αυτή η έρημος που τίποτα από σένα δεν ζητά, που περιμένει απλώς να την διανύσεις. (σελ. 25)    Με χρήση υπερθετικού βαθμού, απλούστατος, στον χαρακτηρισμό του θανάτου, σε αντιδιαστολή με το πώς χαρακτηρίζει τη ζωή και μια διάθεση προσωπικής εξομολόγησης στον αναγνώστη, την οποία υποδηλώνει το δεύτερο ενικό πρόσωπο.

ΠΩΣ ΜΠΕΡΔΕΥΕΤΑΙ ΚΑΝΕΙΣ, αλήθεια, σαν γερνάει˙ γαβγίζει τη ζωή και την ουρά, χαρούμενα, στο θάνατο κουνάει.  (σελ. 39)

Αχ άφεση, άφεση, πότε θα έρθεις, πότε θα έρθεις γλυκιά παραίτηση, ηδονική εγκατάλειψη στην αγκαλιά του Μηδενός; (σελ. 43)    Εδώ ο θάνατος χαρακτηρίζεται ως: άφεση, γλυκιά παραίτηση, ηδονική εγκατάλειψη     μεταφέροντας στο σήμερα το κλίμα της ποίησης του μεσοπολέμου και του σημαντικότερου εκπροσώπου αυτής, του Κώστα Καρυωτάκη.

Φυσικά, τα διακειμενικά στοιχεία στην ποίηση του Αργύρη Χιόνη δεν σταματούν εκεί, κι έτσι, στο ποίημα ΚΟΙΤΑΞΑ ΧΑΜΗΛΑ (σελ. 63), διακρίνουμε την Σολωμική επιρροή, με καταβολές από την Γυναίκα της Ζάκυνθος σε αυτό[4].  
ΚΟΙΤΑΞΑ ΧΑΜΗΛΑ και είδα κάτω από τα πόδια μου κενό να χάσκει, και ανέβλεψα και είδα κι από πάνω μου κενό να χάσκει, και τρόμαξα πολύ και είπα: ...

Αναφέρθηκα προηγουμένως στη φύση, που αποτελεί έναν από τους κεντρικούς άξονες της ενότητας, και κάνει τη συλλογή να ξεχωρίζει, ακριβώς γιατί σπανίζει το στοιχείο αυτό στη σύγχρονη αστική ποίηση. Στα ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ, όπου η φύση έχει πρωταγωνιστικό ρόλο, ο ποιητής, με την αντιστροφή των φαινομένων, μας υπενθυμίζει τον αέναο κύκλο της ζωής κι ενώ αρχικά αποκαλεί τη γη πουτάνα, καταλήγει να την προσφωνεί μάνα (σελ. 54)  ή επίσης, η βροχή αναγορεύεται σε  κόρη του σύννεφου, μάνα της μούχλας και της σήψης, γι' αυτό και μάνα της ζωής.  Αυτή ακριβώς η αντιστροφή είναι που κάνει γιορτή τον θάνατο, ζωή τη σήψη και λάμψη το σκοτάδι, αποκαλύπτοντας το μεγαλείο της ζωής πέρα απ' το φάσμα του θανάτου όταν ΠΛΑΝΙΕ(Τ)ΑΙ Σ' ΕΝΑΝ ΕΡΗΜΟ, ΕΡΕΙΠΩΜΕΝΟ ΚΗΠΟ. [...]  και μέσα από την [...] παρακμή και θλίψη [...]  του αποκαλύπτεται η χαρά ( η ζωή) σε  [...] ένα υπέροχο, αυθύπαρκτο, σκληρό, γενναίο γαϊδουράγκαθο που θάλλει μές το θάνατο και πέρα απ' αυτόν. (σελ. 52)

Τον κύκλο ολοκληρώνει η τρίτη και τελευταία ενότητα της συλλογής,  με το πολύστιχο ποίημα ΟΤΑΝ ΜΕ ΕΠΙΣΚΕΠΤΕΤΑΙ Η ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑ,  στο οποίο καταγράφεται η προσωπική σχέση του ποιητή με τη μούσα του.

Κλείνουμε την παρουσίαση της πραγματικά αξιόλογης αυτής συλλογής με ένα ποίημα από την ενότητα ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΓΗΣ:

ΣΚΑΒΩ ΤΗ ΓΗ, κι όπως την τσάπα κατεβάζω,”Χά!” κραυγάζω, δύναμη στο χτύπημά μου για να δώσω, στα κουρασμένα μπράτσα μου κουράγιο.
   Η γη με ένα “άχ!” μου αποκρίνεται, μ' έναν βαθύ αναστεναγμό ανακούφισης, καθώς την λευτερώνω από την πετσιασμένη κρούστα της.
   Και χά το χά και άχ το άχ με χί μπροστά ή με χί πίσω, με πόνο κι ανακούφιση, σιγά σιγά, η γη κι εγώ την άνοιξη στον πάνω κόσμο ξαναφέρνουμε.



Η αρτιότητα λοιπόν, μορφής και περιεχομένου και η αρμονική συνύπαρξη των συστατικών που συνιστούν την ποίηση, είναι τα υλικά που κάνουν πετυχημένη την συνταγή σε αυτή την συλλογή του Αργύρη Χιόνη, η οποία, όχι απλά αντέχει σε δεύτερη ή και τρίτη ανάγνωση, αλλά, σε προκαλεί να την ξαναδιαβάσεις.




Σημειώσεις :

[1]  Ακόμη και όταν ξεφεύγει από την καθομιλουμένη οι λέξεις που χρησιμοποιεί αντέχουν σε σημερινή ανάγνωση και δεν ξενίζουν τον αναγνώστη, ενώ, αυτό που απουσιάζει από την συλλογή είναι η λεκτική πενία των ημερών μας.

[2]  Με τις όποιες επιφυλάξεις, όταν αναφερόμαστε στο μεγάλο αυτό θέμα, των προθέσεων του δημιουργού, που όμως υφίστανται, ηθελημένες ή μη, καθώς έστω υποσυνείδητα μεταφέρονται οι αρχές του δημιουργού στη γραφή του. Σχετικά με το θέμα αυτό, ο Τέλος Άγρας είχε πει το εξής ενδιαφέρον:   “η μορφή, είναι η εφαρμοσμένη ηθική του καλλιτέχνου”     όπου η λέξη ηθική, εμπεριέχει τις αξίες και τις αρχές που ορίζουν το άτομο και τις όποιες πράξεις του.

[3]  Είναι γνωστό ότι ένας απ' τους σημαντικότερους λόγους που η ποίηση απαξιώθηκε, και εξακολουθεί να απαξιώνεται, από τους αναγνώστες, είναι η έλλειψη νοηματικού περιεχομένου, έστω σε πρώτο επίπεδο ανάγνωσης.  Η φράση “ η ποίηση, όταν μπορεί να διαβαστεί, κάτι για το οποίο ευθύνεται εξίσου και ο αναγνώστης, μπορεί να προσφέρει λύσεις και απαντήσεις” αποδίδει, δίκαια, θα λέγαμε, Τα του Καίσαρος στον Καίσαρα, το μέρισμα των ευθυνών ποιητή - αναγνώστη σε αυτή την απαξίωση.

[4]  Είναι σωστό εδώ να αναφέρουμε, ότι, προδρομικό κείμενο, όλων όσων φέρουν ανάλογα στοιχεία, θεωρείται η Αποκάλυψη του Ιωάννη και ως εκ τούτου οι όποιες συγγένειες στο έργο μεταγενέστερων δημιουργών αναφέρονται με επιφύλαξη.




                 Γιάννης Μανιάτης
               για το www.lexima.gr
                     02/6/2005

Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.