Λέξημα / Ποίηση / Από Λεπτότατη ΟδύνηΑνώνυμος επισκέπτης
Ποίηση Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #214 | Αποστολή από ?????? |
   Σαβ 18 Δεκ 2004 
Διονύσης Καψάλης
Από Λεπτότατη Οδύνη
Χωρίς εξώφυλλο
Η υποψήφια για το κρατικό βραβείο ποίησης συλλογή πετυχαίνει να μας κάνει να στοχαστούμε πάνω στους στίχους του ποιητή Διονύση Καψάλη.
  
       Διονύσης Καψάλης, Από Λεπτότατη Οδύνη
          Εκδόσεις Άγρα, 2003


Ο ποιητής Διονύσης Καψάλης εμφανίζει, στο σύνολο του έργου του, μορφολογικά μία σαφή λυρική προτίμηση (την οποία έχει υπερασπιστεί και με μία σειρά δοκιμίων) και θεματολογικά μία έντονη υπαρξιακή αγωνία, στην οποία κυριαρχεί ο φόβος του θανάτου.
Αυτά τα στοιχεία, γνωστά σε όσους παρακολουθούν την ποίηση του Καψάλη, είναι έντονα και στο βιβλίο του: “Από λεπτότατη οδύνη”.  
Πρόκειται για μία ποιητική σύνθεση που έχει σαν άξονά της το φόβο του θανάτου, έναν από τους πιο βαθιά ριζωμένους φόβους του ανθρώπου.
Η σύνθεση αυτή περιλαμβάνει 4 μέρη:
Στο πρώτο μέρος ένα ποίημα σε ελεύθερο στίχο, αλλά με έντονο λυρικό ύφος, αντικατοπτρίζει το φόβο του ποιητή πώς ο Θάνατος θα εκμηδενίσει όχι μόνο την υλική του υπόσταση, αλλά κυρίως τα έργα και τα συναισθήματα του ποιητή. Είναι ο φόβος πως θα λησμονηθεί και θα λησμονήσει τους ανθρώπους που αγάπησε. Χαρακτηριστικά η σκέψη του φαίνεται στο στίχο:

Όσοι σ΄αγάπησαν, θα έζησαν κι αυτοί
κάτω απ΄τον ίδιο φόβο, το κατάλαβες,
το σκέφτηκες ποτέ; Όσοι σ΄αγάπησαν-
η παγωνιά τελεί το μυστικό της έργο.


Στο δεύτερο μέρος της συλλογής ακολουθείται η ομοιοκατάληκτη μορφή, που εκφράζει πολύ όμορφα την ομιλία του πατέρα (ποιητής) προς το μικρό του γιό. Χρησιμοποιούνται φράσεις που εκ πρώτης όψεως φαίνονται απλές, οι οποίες μεταδίδουν την υπαρξιακή αγωνία του πατέρα προς το γιό. Κι αν ο στίχος:

Και τι θα πει μπαμπά πεθαίνω;
Μαθαίνω, αγόρι μου, μαθαίνω


φαίνεται απλός εκ πρώτης όψεως, εν τούτοις σε μια δεύτερη ανάγνωση κρύβει ένα απρόσμενο φιλοσοφικό βάθος (χωρίς το θάνατο δεν θα υπήρχε η υπαρξιακή αγωνία και αναζήτηση, που οδηγεί τον άνθρωπο στη μάθηση, τη γνώση και την επί-γνωση).

Το τρίτο μέρος της συλλογής ακολουθεί το μοτίβο του δεύτερου, όμως εδώ οι φράσεις γίνονται πιο σύνθετες και τα ποιήματα (σαράντα αυτοτελή δεκατετράστιχα) αντέχουν σε δεύτερη και τρίτη ανάγνωση. Επιλέγουμε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα (από το οποίο μας εντυπωσιάζει και η απροσδόκητη ομοιοκαταληξία: λύγισμα/ λήγεις, μα- )

Ένα λοιπόν και τίποτ΄άλλο,
άδικο, πρόστυχο, μεγάλο
το γήρασμα του σώματος,
το δίκαιο του χώματος
το κάλεσμα, το λύγισμα,
η αίσθηση πως λήγεις, μα-


Στο τέταρτο και τελευταίο μέρος της συλλογής ο Δ. Καψάλης επιλέγει να μεταφράσει και να ενσωματώσει το ποίημα του Σ. Τ. Κόλεριτζ “Παγωνιά τα μεσάνυχτα”, που γράφτηκε το 1798. Δεν είναι δύσκολο να φανταστούμε τους λόγους αυτής της επιλογής: Και σ΄αυτό το ποίημα ένας πατέρας μονολογεί πάνω από την κούνια του νεογέννητου παιδιού του, σχετικά με την πορεία και την αξία της ζωής και τη σκιά, την ‘ άχνα'  του θανάτου. Σημειώνουμε ιδιαίτερα τη λέξη ‘ άχνα' , γιατί πρόκειται για μία έννοια που προσεγγίζει τις δικές μας λέξεις: φάντασμα (φάσμα), πνεύμα, παρ-ουσία. Σύμφωνα με μία σημείωση του Κόλεριτζ, η ‘άχνα' αυτή ονομαζόταν (στην εποχή και στη χώρα του) ‘ο ξένος' και έδειχνε την άφιξη απόντος φίλου. Χαρακτηριστικό αυτής της αντίληψης είναι και το απόσπασμα:

...Κι όμως,
πόσες φορές θυμάμαι, στο σχολείο,
όταν ο νους μου πίστευε και ήταν
γεμάτος προμηνύματα, αχ, πόσες,
πόσες φορές δεν κοίταζα τη σχάρα
να δω τον ξένο αυτόν να κυματίζει


Κλείνοντας την παρουσίαση αυτής της πολύ όμορφης συλλογής, θα σημειώσουμε πως έχει προταθεί ως υποψήφια για κρατικό βραβείο ποίησης. Προσωπικά με χαροποιεί ιδιαίτερα η αναγνώριση της παραδοσιακής μορφής του στίχου (με μέτρο και ομοιοκαταληξία) η οποία συνυπάρχει αρμονικά με τον ελεύθερο στίχο στο βιβλίο. Όπως έχω γράψει και σε παλαιότερες παρουσιάσεις, είναι καιρός να αποδεσμευτούμε από τη διαμάχη σχετικά με τη μορφή του στίχου και να επιστρέψουμε στην ουσία, στο νόημα του ποιήματος. Ο Διονύσης Καψάλης, εστιάζοντας στον πανανθρώπινο φόβο του θανάτου κερδίζει το στοίχημα και πετυχαίνει να μας κάνει να στοχαστούμε πάνω στους στίχους του. Κλείνουμε με τους στίχους από τους οποίους προέκυψε και ο τίτλος του βιβλίου:

“Κοίτα, ο πολικός αστέρας
που δείχνει πάντα το Βορρά
τα βλέπεις τόσο καθαρά,
σαν να είχαν όλα ξαναγίνει
από λεπτότατη οδύνη”




Σοφία Κολοτούρου    -    19/12/2004
       για το www.lexima.gr


Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.