Λέξημα / Πεζογραφία / Καφέ ΚλεμέντεΑνώνυμος επισκέπτης
Πεζογραφία Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #1566 | Αποστολή από hdermi |
   Δευ 12 Οκτ 2009 
Πέρσα Κουμούτση
Καφέ Κλεμέντε
Εξώφυλλο
Μια συναρπαστική ερωτική ιστορία, με απρόβλεπτο χάπι εντ
Πέρσα Κουμούτση, Καφέ Κλεμέντε, Ψυχογιός 2009, σελ. 336

  Πριν λίγους μήνες παρουσιάσαμε το «Καζαμπλάνκα καφέ» του Γιώργου Ρωμανού, τώρα σειρά έχει ένα άλλο καφέ, το «Καφέ Κλεμέντε» της Πέρσας Κουμούτση, της οποίας, πριν δυο χρόνια, παρουσιάσαμε το μυθιστόρημά της «Δυτικά του Νείλου», πάλι από τις εκδόσεις Ψυχογιός.
  Χάρη στην Πέρσα έχουμε μεταφράσεις του Νομπελίστα αιγύπτιου συγγραφέα Ναγκίμπ Μαχφούζ κατευθείαν από τα αραβικά, και όχι από κάποια ευρωπαϊκή γλώσσα, όπως συμβαίνει με αρκετούς άλλους συγγραφείς, κυρίως κινέζους. Μεγαλωμένη στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, τα αραβικά είναι περίπου μητρική της γλώσσα.
  Στην Αλεξάνδρεια τοποθετείται και η αρχή της δράσης στο μυθιστόρημα αυτό. Η Ελισάβετ είναι μια όμορφη ταλαντούχα ηθοποιός, που γνωρίζει δάφνες επιτυχίας στην Αλεξάνδρεια. Το ίδιο και ο Πέτρος Ζανόγλου, ή επί το καλλιτεχνικότερο Πιέρ Ζανόν. Και οι δυο τους έχουν πολλές κατακτήσεις στο άλλο φύλο. Η Ελισάβετ όμως γνωρίζει τον Αλέξανδρο Πιερρή, καθηγητή πανεπιστημίου στο Παρίσι, τον ερωτεύεται και ετοιμάζονται να παντρευτούν. Πριν το γάμο τους θα ενδώσει στο φλερτ του Πιέρ, και θα κάνουν έρωτα για μια μόνο φορά στο καμαρίνι της. Συνέρχεται όμως εγκαίρως, δεν συνεχίζει τη σχέση, παντρεύεται με τον Αλέξανδρο και τον ακολουθεί στο Παρίσι, όπου συντελείται το υπόλοιπο της δράσης.
  Η Αλεξάνδρα δεν βρίσκει το Παρίσι να την περιμένει με ανοικτές αγκάλες. Παρά τις επιτυχίες της στην Αλεξάνδρεια της προσφέρουν είτε δεύτερους ρόλους είτε ρόλους σε πρωτοποριακά έργα τα οποία δεν της αρέσουν, καθώς αυτή είναι ηθοποιός του κλασικού ρεπερτορίου. Η θλίψη και η απογοήτευση την καταβάλουν. Το Παρίσι καταλαμβάνεται από τους Γερμανούς (η δράση ξεκινά λίγο πριν την έναρξη του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου), ο άνδρας της, αντιφασίστας που συμμετέχει στην αντίσταση συλλαμβάνεται, βασανίζεται και καταδικάζεται σε θάνατο, όμως σώζεται χάρη στον αδελφό του που είναι υποστηριχτής των Ναζί. Όλα αυτά ασκούν μεγάλη πίεση στην Ελισάβετ, η οποία πέφτει σαν ώριμο φρούτο στην αγκαλιά του Πιέρ όταν εμφανίζεται στο Παρίσι και αρχίζει πάλι να την πολιορκεί.  Ο Αλέξανδρος μαθαίνει για τη σχέση τους όταν ανακαλύπτει το ημερολόγιό της. Αποπειράται να αυτοκτονήσει κόβοντας τις φλέβες του, όμως η έγκαιρη επιστροφή της Αλεξάνδρας του σώζει τη ζωή. Δεν επιστρέφει στο σπίτι, ο δικηγόρος του αναλαμβάνει τις διαδικασίες του διαζυγίου.
  «Οι ευρωπαίοι συγγραφείς δολοφονούν τη μοιχαλίδα» είναι ο τίτλος μιας εισήγησής μου σε ημερίδα της ομάδας μας Κοινωνικής Ανθρωπολογίας. Για την ακρίβεια, τη δολοφονεί ο Ζολά (Τερέζα Ρακέν), ενώ ο Φλωμπέρ και ο Τολστόι (Μαντάμ Μποβαρύ και Άννα Καρένινα) την αυτοκτονούν. Η Πέρσα ως γυναίκα, την τιμωρεί μεν, όμως της επιφυλάσσει μια καλύτερη μοίρα. Ο Πιερ αφού την κατάκτησε σιγά σιγά χάνει το ενδιαφέρον του γι αυτήν, όπως άλλωστε όλοι οι Καζανόβες, και αρχίζει να φλερτάρει με άλλες γυναίκες, μέχρι που ο δεσμός τους διακόπτεται οριστικά.
  «Αλέξανδρος Πιερρής-Πιέρ Ζανόν: οι δυο άνδρες που καθόρισαν την εξέλιξη της ζωής της, προπάντων όμως τη συναισθηματική υπόστασή της… Όχι! Δε θέλει να θυμάται τον Πιέρ… Της έδωσε πολλά, αλλά της πήρε πολύ περισσότερα… Τον Αλέξανδρο όμως…» (σελ. 327).
  Ποια τιμωρία βρίσκει η Πέρσα για την ηρωίδα της; Την κλασική, με την οποία τιμωρούνται πάρα πολλές μοιχαλίδες: τη μοναξιά. Δεν συνάντησε άλλο άνθρωπο σαν τον Αλέξανδρο, και μέχρι το 1989 (το τελευταίο κεφάλαιο τιτλοφορείται «Φάληρο, 1989) ουσιαστικά μένει μόνη.
  Ποια είναι η καλύτερη μοίρα που της επιφυλάσσει η Πέρσα; Τη διαβάζουμε στις τελευταίες γραμμές του βιβλίου.
  «Το κουδούνι χτύπησε πάλι πιο δυνατά, πιο επιτακτικά και επίμονα, διαλύοντάς της κάθε αμφιβολία… Ποιος είναι; Ρώτησε έπειτα από μακρόσυρτη παύση κατά την οποία ευχήθηκε - ίσως για πρώτη φορά - να είχε πέσει θύμα πλάνης.
  Και σαν από το πουθενά, σαν από ένα κόσμο εξωπραγματικό και μαγικό, μια φωνή που αμέσως αναγνώρισε, παρά το γεγονός ότι είχε να την ακούσει σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, έκανε τα μέσα της να συνταραχτούν.
  Ανατρίχιασε.
  Η φωνή αντήχησε τόσο καθαρά, που της αναθέρμανε τη σβησμένη ελπίδα.
  -Εγώ είμαι!...
  Άπλωσε το χέρι της, που το τρέμουλό του ανταγωνιζόταν εκείνο της καρδιάς της, και άνοιξε την πόρτα».
  Αυτές είναι οι τελευταίες λέξεις του βιβλίου. Συγνώμη για την ηρωίδα, και χάπυ εντ.
Στην αρχή του βιβλίου κυριαρχεί η αφήγηση, για να υποχωρήσει σιγά σιγά μπροστά στη μίμηση, με τη σημασία που έχουν οι όροι στην αφηγηματολογία. Αρχικά δηλαδή η τριτοπρόσωπη αφηγήτρια διηγείται την ιστορία χωρίς να δώσει καθόλου το λόγο στους ήρωές της, όχι απλά σε ελεύθερο πλάγιο λόγο αλλά ούτε καν σε πλάγιο λόγο. Σιγά σιγά όμως ο διάλογος κυριαρχεί, συνάδοντας έτσι και με την ιδιότητα των δύο εκ των τριών πρωταγωνιστών που είναι ηθοποιοί.
  Στην αφήγηση δεν μπορείς να έχεις και την πίττα σωστή και τον σκύλο χορτάτο. Διάβασα κάπου ότι οι απόπειρες αυτοκτονίας των γυναικών πολύ συχνά αποτυγχάνουν, ενώ των ανδρών σχεδόν πάντα πετυχαίνουν. Για να δώσει το χάπυ εντ στην ιστορία της η Κουμούτση, έπρεπε να αποτύχει η απόπειρα αυτοκτονίας του Αλέξανδρου, και γι αυτό επέλεξε αυτόν τον ειδικά γυναικείο τρόπο, να κόψει τις φλέβες του. Ένας απαγχονισμός για παράδειγμα, όπου θα τον προλάβαινε στο τσακ η γυναίκα του, θα φαινόταν ελάχιστα πειστικός.
  Μια αφηγηματική τεχνική που χρησιμοποιεί η Πέρσα και η οποία είναι πολύ σπάνια (τη θυμάμαι στο «Εις τον πάτο της εικόνας» της Μάρως Δούκα και στο «Ο παλαιός των ημερών» του Παύλου Μάτεσι) είναι η αντικατροπτική ιστορία (mise en abyme). Η Αλεξάνδρα αποφασίζει τελικά να παίξει σε μια πρωτοποριακή παράσταση ενός έργου η υπόθεση του οποίου (δίνεται η περίληψή της σε δυο περίπου σελίδες, 213-215) μοιάζει να είναι αντιγραφή της δικής της ζωής. Στη συγκεκριμένη μάλιστα περίπτωση η αυτοκτονία, με βάση τους αφηγηματικούς κώδικες, λειτουργεί ως προσήμανση. Όμως το εφέ του απροσδόκητου λειτουργεί συχνά με την παραβίαση των αφηγηματικών κωδίκων, έτσι δεν έχουμε τελικά αυτοκτονία αλλά μόνο απόπειρα.
  Συναρπαστική η ιστορία της Κουμούτση, ανακουφιστικό το χάπι εντ, που τόσο θα ήθελα να το δω και στο Eros του Helmut Krausser (έχουμε γράψει και γι αυτό, θα το αναρτήσουμε αργότερα). Αλλά, τελικά, ό, τι πει ο συγγραφέας. Αν και στην τηλεόραση, σε ένα σήριαλ, το «24 ώρες», ο σεναριογράφος, ο σκηνοθέτης, πιο πιθανόν ο παραγωγός, ήθελαν να ικανοποιήσουν όλα τα γούστα, και γι αυτό το έργο τελειώνει με δυο εκδοχές: στη μια οι ήρωες σώζονται, στην άλλη πεθαίνουν. Διαλιέχτε.

Μπάμπης Δερμιτζάκης.
  
  


Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.