Λέξημα / Λοιπές κατηγορίες / ΛογοπραξίεςΑνώνυμος επισκέπτης
Λοιπές κατηγορίες Νεότερο Παλαιότερο
'Αρθρο #1439 | Αποστολή από vy8os |
   Πεμ 17 Ιούλ 2008 
Βασίλης Αλεξίου
Λογοπραξίες
Εξώφυλλο
Μελέτες του Βασίλη Αλεξίου για την γλώσσα  και την λογοτεχνία, δημοσιευμένες τα τελευταία χρόνια
.Τίτλος:             Λογοπραξίες
Συγγραφέας:    Βσίλης Αλεξίου
Εκδόσεις:         Παπαζήσης, 2008
Σελίδες:           335

Σε ένα συγκεντρωτικό τόμο με τον τίτλο Λογοπραξίες και υπότιτλο «Θεωρητικές προβολές στη λογοτεχνία και στη γλώσσα» εκδίδει ο Βασίλης Αλεξίου, επίκουρος καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης, σχετικές μελέτες του, δημοσιευμένες σε διάφορα έντυπα τα τελευταία χρόνια.
   Στα 11 μελετήματα του τόμου συζητούνται ο υπερρεαλισμός, η διδαχτική της λογοτεχνίας στα σχολεία, η θεωρία της λογοτεχνίας, ο «Διάλογος» του Σολωμού και ο Κώστας Βάρναλης, και κυρίως ο Μπαχτίν. Ένα μελέτημα έχει ως θέμα τον Μπαχτίν ενώ ένα άλλο στηρίζεται στην έννοια της διαλογικότητας του Μπαχτίν, ο οποίος, ως λάιτ μοτίφ, διατρέχει όλα σχεδόν τα κείμενα, πράγμα που επισημαίνει και ο Γιάννης Δάλλας στον πρόλογό του.
  Αν ο Μπαχτίν είναι ο άγιος του Αλεξίου, υπάρχουν και οι όσιοί του: Βάλτερ Μπένγιαμιν, Τέοντορ Αντόρνο, Χέρμπερτ Μαρκούζε, και γενικά όλη η σχολή της Φρανκφούρτης. Και φυσικά δεν περιορίζεται μόνο σ' αυτούς. Στις σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν ένα σωρό διανοούμενοι που σημάδεψαν με τη σκέψη τους τον προηγούμενο αιώνα όπως ο Πιέρ Μπουρντιέ, ο Μισέλ Φουκώ, ο Ζακ Ντεριντά, ο Ρολάν Μπαρτ, ο Τέρρυ Ήγκλετον, ο Εντουάρντ Σαΐντ, ο Λούντβιχ Βιτγκενστάιν και πλήθος άλλοι, πράγμα που μαρτυρεί τη θεωρητική επάρκεια με την οποία προσεγγίζει ο Αλεξίου τα θέματα που μελετάει.
  Δεν θα μιλήσουμε ξεχωριστά για καθένα κείμενο, απλά θα καταγράψουμε κάποιες παρατηρήσεις μας, σε διάλογο μ' αυτά. Η βιβλιοπαρουσίαση και η βιβλιοκριτική είναι εξ αντικειμένου διαλογικές, ενώ για το μυθιστόρημα έπρεπε να έλθει ο Μπαχτίν για να μας το επισημάνει.
  Κατ' αρχήν μια υφολογική παρατήρηση: ένα υφολογικό σχήμα που αρέσκεται να χρησιμοποιεί ο Αλεξίου είναι μια μορφή οξύμωρου, ένα εφέ αντιστροφής με μια χιαστή χρήση των όρων, όπως: «την καθημερινότητα της ανάγκης και την ανάγκη της καθημερινότητας», «την ελευθερία του παιχνιδιού ή το παιχνίδι της ελευθερίας», «στηρίζοντας την αναγκαιότητα της κατανόησης στην κατανόηση της αναγκαιότητας» (σελ. 266, 267 και 268 αντίστοιχα). Υπάρχει ακόμα και στον τίτλο ενός από τα μελετήματα: «Η γλώσσα του Άλλου και το Άλλο της γλώσσας».
  Ένα δεύτερο υφολογικό σχήμα, αυτό της επανάληψης, βρίσκεται εκτός των προθέσεών του: Δημιουργείται από τη συγκεντρωτική έκδοση των κειμένων. Σε αρκετά από αυτά ο Αλεξίου αναφέρει τη σεφερική ρήση «είναι παιδιά πολλών ανθρώπων τα λόγια μας».  
  Ο Αλεξίου χρησιμοποιεί πολλούς λατινισμούς, όπως lege artis, urbi et orbi, causa efficiens κ.ά., προσδίδοντας ένα λογιότερο ύφος στα κείμενά του. Ακόμη αρέσκεται να χρησιμοποιεί «ανοικειωτικά», για να χρησιμοποιήσω τον όρο των αγαπημένων του φορμαλιστών, λέξεις ασυνήθιστες στη θέση συνηθισμένων, όπως για παράδειγμα «εθνισμός» αντί «εθνικισμός», άσχετα αν η πρώτη είναι ετυμολογικά σωστότερη.
  Στο τελευταίο, εκτενές, εξήντα σελίδων μελέτημά του για την Βάρναλη, ο Αλεξίου αναφέρει τις επιθέσεις που του έγιναν για την «Αληθινή απολογία του Σωκράτη» καθώς και τη συγκρατημένη υποστήριξη του Παλαμά, που σε γράμμα στον ποιητή αναφέρεται «στη μείξη του κάτω και του πάνω», «της κορφής και της λάσπης», της «καβαλίνας του δρόμου και της κορφής της διπλανής ροδακινιάς». Ο Μπαχτίν, αντίθετα, υποστήριξε ανενδοίαστα τον Ραμπελαί, που διακρίνεται για τα ίδια ακριβώς στοιχεία. Το ίδιο και ο Erich Auerbach, που στη «Μίμησή» του παρουσιάζει το έργο του Ραμπελαί σαν μια χαρακτηριστική περίπτωση μίξης του υψηλού και του χαμηλού ύφους, πράγμα που επιβεβαιώσαμε από την πρόσφατη ανάγνωση του έργου, για το οποίο μάλιστα γράψαμε και στο blog μας.  (http://hdermi.blogspot.com/2008/04/blog-post_17.html). Στον πουριτανικό και συντηρητικό μεσοπόλεμο ήταν φυσικό να σκανδαλίσει το έργο αυτό του Βάρναλη.  
  Να αναφέρουμε και ένα γλωσσολογικό πρόβλημα που είχε να αντιμετωπίσει ο Αλεξίου. Διαβάζουμε: «…στα νεότερα λόγϊα ή μη είδη του λόγου…» (σελ. 284). Το πρόβλημα είναι πώς μπορούμε να αποδώσουμε στο γραπτό λόγο δυο διαδοχικά φωνήεντα όταν δεν προφέρονται με συνίζηση, δηλαδή σαν μια συλλαβή. Διότι, άλλο λόγια (… τα λόγια και τα χρόνια τα χαμένα, για να θυμηθούμε τον χωριανό μου τον Μαρκόπουλο) και άλλο λόγια, θηλυκό του λόγιος. Επίσης άλλο χρόνια πολλά και άλλο χρόνια αρρώστια. Το παρακείμενο αποτελεί άραγε πάντοτε επαρκή ένδειξη; Ο Αλεξίου (ή ο εκδότης του) έλυσε το πρόβλημα με τα διαλυτικά. Τι γνώμη έχουν οι γλωσσολόγοι;
  Στο «Η γλώσσα του Άλλου και το Άλλο της γλώσσας» ο Αλεξίου παραθέτει τον Λ. Βυγκότσκι: «η γραπτή γλώσσα… είναι μια μονολογική μορφή της γλώσσας. Η προφορική γλώσσα είναι αντίθετα στις περισσότερες περιπτώσεις διαλογική» (σελ. 56). Ο Βυγκότσκι φυσικά δεν ήξερε τις εξελίξεις που θα έφερνε το ίντερνετ πάνω στη γλώσσα, με τις σε real time συζητήσεις στα διάφορα chat rooms, τους διαλόγους στο facebook κ.λπ., όπου έχουμε γραπτό λόγο με χαρακτηριστικά του προφορικού.
  Και να κλείσουμε με μια διόρθωση.
  Γράφει ο Αλεξίου: «Είναι χαρακτηριστικό, όπως τονίζει ο Ε. Μπενβενίστ, ότι, με την εξαίρεση της γλώσσας των Εσκιμώων, σε καμιά γλώσσα δεν έχουμε παραγωγή του πρώτου πληθυντικού προσώπου άμεσα από το πρώτο πρόσωπο ενικού» (σελ. 55).
  Δεν είναι έτσι τα πράγματα. Μπορεί τη γλώσσα των Εσκιμώων να τη μιλάει ένα πολύ μικρό ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού, όμως σε μια άλλη γλώσσα, που τη μιλάει σχεδόν το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού, το πρώτο πληθυντικό πρόσωπο, όπως και τα υπόλοιπα άλλωστε, παράγεται άμεσα από τον ενικό, με την προσθήκη ενός «μεν». Γουό=εγώ, γουόμεν=εμείς. Φυσικά μιλάμε για τα κινέζικα.


Μπάμπης Δερμιτζάκης
Για το www.lexima.gr

Lexima.gr - Τα κείμενα αποτελούν απόψεις και θέσεις των συντακτών τους.